After all this time? always

After all this time? - Always 

After all this time? - Always 

हा संवाद आहे हॅरी पॉटर मधल्या हेडमास्टर डम्बलडोअर आणि प्रोफेसर स्नेप मधील... 

प्रसंग असतो आत्मा शोषून घेऊन शिक्षा देणाऱ्या रक्षकांच्या तावडीत सापडलेल्या हॅरीला वाचवण्याचा... 

तो संकटात आहे हे समजताच प्रोफेसर स्नेप त्यांच्या जादूच्या छडीने एक पितृदेव निर्माण करतात आणि त्याला वाचवतात. 

तो पितृदेव असतो हरीण की काळवीट सदृश प्राणी... जो हॅरी च्या मृत आईचा सुद्धा असतो. 

आता जे अज्ञानी म्हणजे हॅरी पॉटर च्या जगापासून दूर असणारे लोक्स आहेत त्यांना हे काहीही कळणार नाही. संदर्भासाठी पुस्तक वाचा किंवा मुव्ही बघा. 

प्रोफेसर स्नेप हे व्यक्तिमत्व hp सिरीज मध्ये पूर्णपणे निगेटिव्ह, चीड आणणारे असे दाखवले आहे. कारण हॅरी च्या आईवडिलांच लग्न झाल्यावर विरुद्ध बाजूच्या जादूगारांसोबत त्यांनी हातमिळवणी केलेली असते. कुठे न कुठे त्या दोघांच्या मृत्यूसाठी सर्व जण त्यांना दोषी धरत असतात. 

पण ह्या सीन नंतर लक्षात येतं की खरोखरच एखाद्यावर प्रेम करणे म्हणजे काय असते? ती व्यक्ती तर कधीच आपली होणार नाही. पण आता जेव्हा परिस्थिती ची गरज आहे तेव्हा आपण वाईटपणा घेत तिच्या मागे तिच्याच मुलासाठी आपल्याला शक्य असेल ते सगळे करायचं. आणि तेही पडद्यामागे राहून... 

हे खूप अवघड काम आहे... 

पण स्नेप ची व्यक्तिरेखा साकारणाऱ्या ॲलन रिकमन ह्यांनी ते शिवधनुष्य अतिशय छान पेलले होते. 

चला तर हे झालं नमनाला घडाभर तेल घालून 😆😆😆

मुळात पॉटरहेड म्हणजे hp चे चाहते मात्र हे वाक्य आपल्या आयुष्यातील प्रत्येक महत्वाच्या परिस्थिती सोबत जोडतात... 

कारण ती भावना एक वेगळ्या लेव्हलचे बाँडिंग दाखवते... 

साध्या मराठीत भाषांतर केले तर त्याचा अर्थ होतो ....

इतकं सगळं झाल्यावरही??? 

नेहमीच

मी पण माझ्या लेखात हे वापरते बऱ्याचदा... कारण कधीतरी मलाही जाणवतं... कधीतरी म्हणण्यापेक्षा बऱ्याचदा... की आपण माणसं त्या अमर्यादित जीव लावणाऱ्या वर बसलेल्या शक्तीशी असेच कृतघ्नपणे वागत असतो... आणि ती मात्र आपल्याला भरभरून फक्त आणि फक्त देतच असते. 

मग अशा वेळी त्यालाच विचारावं वाटतं? 🤷🏻‍♀️

After all this time??? (मी कितीही चुका केल्या तरीही तू मला इतकं सांभाळून कसं काय घेतोस?? )

अन् तो कदाचित वीज चमकवत उत्तर देतो ⚡💫

Always...

पाठीशी उभे असणे याहून वेगळे काहीच नसते... 

बाकी? बाकी सगळं दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतु!!!

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल 

Peace comes with lots of goodbyes

Peace comes with lots of goodbyes 

एका घनदाट जंगलात एक मोठे वटवृक्षाचे झाड होते. त्या झाडावर अनेक पक्षी आपले घरटे बांधून आनंदाने राहत होते. पण काही वर्षांनी, त्या झाडाच्या जवळ एक वेलीचे रोप उगवले. हळूहळू ती वेल मोठी होऊ लागली आणि तिने वटवृक्षाच्या फांद्याभोवती घट्ट विळखा घालण्यास सुरुवात केली.

सुरुवातीला वटवृक्षाला काही फरक पडला नाही. पण जसजसा वेलीचा विळखा वाढत गेला, तसतसे त्याला श्वास घेणे कठीण झाले. त्याच्या फांद्या जड झाल्या आणि त्याला पूर्वीसारखे स्वातंत्र्य राहिले नाही. इतर पक्ष्यांनाही त्या वेलीमुळे त्रास होऊ लागला.

एक दिवस, वटवृक्षाने ठरवले की आता या वेलीला 'goodbye' म्हणण्याची वेळ आली आहे. त्याने आपल्या मजबूत मुळांच्या मदतीने त्या वेलीचा विळखा हळूहळू ढिला करण्यास सुरुवात केली. त्याला खूप त्रास झाला, काही फांद्या मोडल्या, पण त्याने हार मानली नाही. अखेरीस, तो त्या वेलीच्या बंधनातून मुक्त झाला.

त्यानंतर वटवृक्षाने पुन्हा एकदा मोकळा श्वास घेतला. त्याच्या फांद्यांवरील भार उतरला आणि पक्षी पुन्हा आनंदाने चिवचिवू लागले. या कथेवरून हे शिकायला मिळते की जीवनात शांतता आणि स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी, काहीवेळा आपल्याला त्रासदायक गोष्टींना 'goodbye' म्हणावे लागते.

वटवृक्षाच्या कथेमध्ये जसे त्या वेलीच्या विळख्यामुळे त्याचे स्वातंत्र्य आणि शांतता हरवली होती, तसेच आपल्या जीवनातही अनेक गोष्टी अशा वेलींसारख्या असतात. त्या आपल्याला घट्ट बांधून ठेवतात आणि आपली मानसिक शांतता हिरावून घेतात.

ज्याप्रमाणे वटवृक्षाने त्या वेलीला 'goodbye' म्हणण्याचा कठीण निर्णय घेतला, त्याचप्रमाणे आपल्यालाही आपल्या जीवनातील अशा नकारात्मक गोष्टींना निरोप द्यावा लागतो. 

हे 'goodbyes' सोपे नसतात. काहीवेळा आपल्याला आपल्या सवयी सोडाव्या लागतात, काही प्रिय व्यक्तींपासून दूर राहावे लागते किंवा आपल्या काही अपेक्षांवर पाणी सोडावे लागते.

'Peace' मिळवण्यासाठी आपल्याला आपल्या कम्फर्ट झोनमधून (comfort zone) बाहेर पडावे लागते. ज्या सवयी आपल्याला त्रास देतात, त्या सोडाव्या लागतात. ज्या लोकांच्या सानिध्यात नकारात्मकता (negativity) जाणवते, त्यांच्यापासून दूर राहावे लागते. हे सगळे निर्णय घेणे सोपे नसते आणि प्रत्येक 'goodbye' वेदना देणारी असू शकते.

तर कधी कधी शांतता निवडणे म्हणजे अशा गोष्टींना निरोप देणे, ज्या आपल्या मनात अशांती निर्माण करतात. काहीवेळा ते toxic 'relationships' असतात, ज्या आपल्याला सतत खाली खेचतात. तर कधी ती आपली 'past baggage' असते, ज्याचा भार आपण विनाकारण वाहत असतो.

ज्याप्रमाणे वेलीला निरोप दिल्यावर वटवृक्षाला पुन्हा मोकळा श्वास घेता आला, त्याचप्रमाणे या 'goodbyes' नंतर आपल्याला शांतता आणि समाधानाची अनुभूती मिळते. आपल्या मनावरचा अनावश्यक भार उतरतो आणि आपण अधिक आनंदी जीवन जगू शकतो.

पण हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की हे 'goodbyes' एका चांगल्या भविष्याची सुरुवात करतात. जड ओझे उतरल्यावर जसा श्वास मोकळा होतो, तसाच अनुभव शांतता स्वीकारल्यावर येतो. या 'goodbyes' मधून आपल्याला स्वतःसाठी आणि आपल्या मानसिक आरोग्यासाठी जागा मिळते.

ही प्रक्रिया वेदनादायक असली तरी, त्याचा परिणाम नेहमी सकारात्मक असतो. जसा वटवृक्ष वेलीच्या बंधनातून मुक्त झाल्यावर अधिक सशक्त झाला, त्याचप्रमाणे आपणही या 'goodbyes' मधून अधिक मजबूत आणि शांत बनतो.

म्हणूनच, जेव्हा शांतता निवडायची वेळ येते, तेव्हा त्यासोबत येणाऱ्या 'goodbyes' ला घाबरू नका. कारण त्या 'goodbyes' मध्येच एका सुंदर आणि शांत आयुष्याची 'key' दडलेली असते.

गौरी हर्षल

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन ) 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल 

Building Resilience: Bouncing Back from Setbacks Stronger Than Ever

Building Resilience: Bouncing Back from Setbacks Stronger Than Ever

 लवचिकता आणि अपयशातून सावरणे

तुम्ही कधी असा अनुभव घेतला आहे का, जिथे सर्व काही ठीक चालले आहे आणि अचानक एक मोठा setback तुमच्या आयुष्यात येतो? मग तो job loss असो, relationship मधील तणाव असो, किंवा personal failure असो, अशा वेळी आपण कसे पुढे जायचे? याचे उत्तर आहे – **resilience**.

 प्रिया (नाव बदलले आहे) वय वर्षे 29, गेल्या काही महिन्यांपासून career setbacks मुळे निराश होती. 

मी: प्रिया, गेल्या सेशनमध्ये तू तुझ्या job rejection बद्दल बोलली होतीस. त्या अनुभवाबद्दल तुला आता कसं वाटतंय?

प्रिया: खरं सांगायचं तर, अजूनही खूप निराश वाटतंय, डॉक्टर. मी खूप मेहनत केली, interviews दिले, पण काहीच फायदा झाला नाही. मला वाटतंय मी काहीच चांगल करू शकणार नाही.

मी : प्रिया, तुझ्या भावना खूप valid आहेत. Rejection खूप painful असतं. पण मला तुझ्याशी एक गोष्ट शेअर करायचीय. तू या सगळ्या प्रक्रियेतून गेली आहेस, आणि तरीही तू इथे आहेस, माझ्याशी बोलत आहेस. हीच तुझी ताकद आहे – resilience. तुला माहिती आहे, लवचिकता म्हणजे काय?

प्रिया - हं... म्हणजे पुन्हा उठून लढायचं, असं काहीसं का?

मी : बरोबर! पण फक्त लढायचंच नाही, तर प्रत्येक अनुभवातून शिकून, अधिक मजबूत होऊन पुढे जायचं. जसं बांबूचं झाड – वादळात वाकतं, पण मोडत नाही. तुझ्यातही तीच ताकद आहे. सांग, तुला असं काय वाटतं की तुझ्या या setback मधून तू काही शिकली आहेस?

प्रिया: (विचार करत) ह्म्म... कदाचित मी माझ्या interviews मध्ये communication skills सुधारू शकते. आणि खरंच, मला आता माहिती आहे की मला नेक्स्ट वेळी feedback मागायला हवा.

मी: मस्त , बघ, तू आधीच तुझ्या अपयशातून धडा शोधलास. हीच resilience ची सुरुवात आहे. आता आपण एक छोटा exercise करूया. मी तुला तीन प्रश्न विचारणार आहे, ठीक आहे? पहिला – तुझ्या या अनुभवात तुला कोणती गोष्ट positive वाटली?

प्रिया: मला वाटतं... मी खूप नवीन लोकांना भेटले, networking केलं. आणि काही companies नी मला सांगितलं की माझा resume impressive आहे.

मी : बघितलंस? तुझ्यात खूप potential आहे! आता दुसरा प्रश्न – तू स्वतःला motivate ठेवण्यासाठी काय करू शकतेस?

प्रिया: कदाचित मी रोज थोडं meditation करू शकेन. आणि माझ्या best friend सोबत बोलले की मला बरं वाटतं.

मी : Perfect! Self-care आणि support system खूप महत्त्वाचे आहे. शेवटचा प्रश्न – तुझी नेक्स्ट small step काय असू शकते, ज्याने तू तुझ्या goal पर्यंत जाऊ शकशील?

प्रिया : मला वाटतं मी एक online course करू शकेन, ज्याने माझ्या skills improve होतील. आणि रोज एक job application तरी पाठवेन.

मी : प्रिया, तू एकदम योग्य मार्गावर आहेस! ह्या छोट्या steps तुला मोठ्या यशापर्यंत घेऊन जातील. Resilience म्हणजे हेच – स्वतःवर विश्वास ठेवणं, आणि हळूहळू पुढे जाणं. तुला एक homework देतेय – पुढच्या वेळेस येताना तुझ्या या journey मधील एक positive moment माझ्याशी शेअर कर, ठीक आहे?

प्रिया : हो, नक्की! मला आता थोडं confident वाटतंय, डॉक्टर. थँक यू!

मी : तुझी ताकद तुझ्यातच आहे, प्रिया. फक्त ती ओळखायची गरज आहे. पुढच्या सेशनमध्ये भेटूया!

> वरील संवादात प्रियाने तिच्या setbacks मधून कसे बाहेर पडायचे याबद्दल शिकायला सुरुवात केली. लवचिकता म्हणजे नेमकं हेच – अपयशाला सामोरे जाणं आणि त्यातून अधिक मजबूत होऊन पुढे जाणं. 

 लवचिकता म्हणजे केवळ अपयशातून सावरणे नव्हे, तर त्यातून अधिक मजबूत होऊन पुढे जाणे. या blog मध्ये आपण लवचिकता म्हणजे काय, ती का महत्त्वाची आहे आणि setbacks मधून कसे बाऊन्स बॅक करायचे याबद्दल बोलणार आहोत.

**लवचिकता म्हणजे काय?**  

लवचिकता म्हणजे आयुष्यातील आव्हानांना सामोरे जाण्याची आणि त्यातून सशक्तपणे बाहेर पडण्याची क्षमता. जसे रबरचा बॉल जमिनीवर आपटला की परत उसळतो, तसेच लवचिक व्यक्ती setbacks नंतर परत उभे राहते. लवचिकता आपल्याला stress, anxiety आणि निराशेला सामोरे जाण्यास मदत करते. उदाहरणार्थ, समजा तुम्ही तुमच्या dream job साठी interview दिला आणि तुमची निवड झाली नाही. यामुळे निराशा होणे स्वाभाविक आहे, पण लवचिक व्यक्ती यातून शिकते, स्वतःला motivate करते आणि पुढच्या संधीकडे वाटचाल करते.

**सेटबॅक्स आणि त्यांचा परिणाम**  

आयुष्यात setbacks विविध स्वरूपात येतात:  

- **Career**: नोकरी गमावणे किंवा promotion न मिळणे.  

- **Relationships**: मित्र किंवा कुटुंबाशी मतभेद.  

- **Health**: आजारपण किंवा शारीरिक मर्यादा.  

- **Personal**: स्वप्नांचा पाठलाग करताना अपयश.  

हे setbacks आपल्या mental health वर परिणाम करतात. आपण स्वतःवर शंका घेऊ लागतो, confidence कमी होतो. पण याच setbacks मध्ये लपलेल्या असतात growth च्या संधी. प्रत्येक अपयश आपल्याला काहीतरी शिकवते, जर आपण त्याकडे योग्य दृष्टिकोनातून पाहिले तर.

**लवचिकता वाढवण्याच्या रणनीती**  

1. **Positive Mindset ठेवा**:  

   अपयशाला शेवट समजू नका. त्याऐवजी, ते एक stepping stone आहे असे मान. स्वतःला सांगा, “हा अनुभव मला अधिक मजबूत करेल.” Positive affirmations वापरा, जसे की, “मी यातून शिकेन आणि पुढे जाईन.”  

2. **Self-Care ला प्राधान्य द्या**:  

   तणावाच्या काळात स्वतःची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. नियमित exercise, meditation, आणि healthy diet तुमचा mood सुधारू शकतात. उदाहरणार्थ, रोज 10 मिनिटे deep breathing केल्याने तुम्हाला calm वाटेल.  

3. **Support System तयार करा**:  

   तुमच्या जवळच्या मित्रांना किंवा कुटुंबाला तुमच्या भावना शेअर करा. त्यांचा support तुम्हाला motivation देईल. जर गरज असेल तर professional counselor ची मदत घ्या.  

4. **Goals पुन्हा ठरवा**:  

   अपयशानंतर तुमचे ध्येय reevaluate करा. छोट्या steps मध्ये तुमचे goal तोडा आणि एक एक पाऊल पुढे टाका. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला job मिळाला नाही, तर तुमचे resume update करा, networking करा आणि नवीन skills शिका.  

**बाऊन्स बॅक करण्यासाठी Practical Tips**  

1. **अपयश स्वीकारा**: अपयशाला लपवण्याऐवजी त्याला सामोरे जा. स्वतःला सांगा, “ठीक आहे, हे घडलं, आता पुढे काय?”  

2. **Lesson शिका**: प्रत्येक setback मधून काय शिकायला मिळालं याचा विचार करा. Journaling केल्याने तुमच्या विचारांना स्पष्टता मिळेल.  

3. **Action Plan बनवा**: तुम्हाला पुढे जायचे आहे यासाठी एक ठोस योजना तयार करा. उदाहरणार्थ, नवीन job साठी रोज एक application पाठवा.  

4. **Gratitude Practice करा**: दररोज तीन गोष्टी लिहा ज्याबद्दल तुम्ही कृतज्ञ आहात. यामुळे तुमचा perspective positive होईल.  

5. **Patience ठेवा**: Resilience रात्रभर विकसित होत नाही. स्वतःला वेळ द्या आणि छोट्या यशांचा आनंद घ्या.  

जाता जाता... 

लवचिकता हे आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाचे skill आहे. ते आपल्याला अपयशातून सावरायला, नवीन संधी शोधायला आणि अधिक मजबूत होण्यास मदत करते. setbacks हे अपरिहार्य आहेत, पण त्यांना कसे हाताळायचे हे तुमच्या हातात आहे. आजपासून छोटी पावले उचला – positive mindset ठेवा, स्वतःची काळजी घ्या आणि तुमच्या goals कडे वाटचाल करा. तुमच्या आयुष्यातील resilience ची story आम्हाला comments मध्ये नक्की सांगा!

**Call-to-Action**: हा blog तुम्हाला प्रेरणा देणारा वाटला का? मग तो तुमच्या मित्रांसोबत share करा आणि अशा motivational content साठी आमचे blog subscribe करा!  

😊लेख आवडल्यास नावासहीत शेयर करू शकता. किंवा ब्लॉग लिंक सुद्धा शेयर करू शकता. ♾️

This article is also available at - 👇🏻

http://gauriharshal.blogspot.com/2025/05/building-resilience-bouncing-back-from.html

Copyright © 2017। All Rights Reserved.

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन ) 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

Secret of happiness

 स्वतःच्या आनंदाचा ताबा स्वतःकडे ठेवा. 

तुम्ही किती वेळा “मी तेव्हा आनंदी होईन जेव्हा माझ्या आयुष्यात.......... असं काहीतरी घडेल” असं म्हटलं आहे?  

मग ते नवीन नोकरी मिळवणे असो, जोडीदार शोधणे असो, किंवा आणखी काही पाउंड वजन कमी करणे असो. आपल्यापैकी बहुतेकांना खात्री आहे की जर आपण आपल्या आयुष्यात एक किंवा दोन गोष्टी बदलू शकलो, तर आपलं आयुष्य आनंदी होऊन जाईल. 

परंतु संशोधकांना असे आढळले आहे की आपल्या आनंदावर सर्वात शक्तिशाली प्रभाव पडतो तो आपल्या बाबतीत काय घडते यापेक्षा आपण आपले आयुष्य कसे जगायचे निवडतो यावर. कॅलिफोर्निया विद्यापीठ, रिव्हरसाइड येथील मानसशास्त्राच्या प्राध्यापक आणि *The How of Happiness: A Scientific Approach to Getting the Life You Want* या पुस्तकाच्या लेखिका सोनजा ल्युबोमिर्स्की यांनी मांडलेल्या *Sustainable Happiness Model* नुसार, तुमच्या आनंदाचा फक्त १० टक्के भाग परिस्थितीवर अवलंबून असतो—म्हणजे तुमच्या जन्मस्थानासारख्या तुमच्या नियंत्रणाबाहेरील जीवनातील घटनांवर. पन्नास टक्के आनंद हा अनुवांशिकतेशी जोडलेला आहे, म्हणजेच तो निश्चित आहे.  

परंतु याचा अर्थ असा की तुमच्या समाधानाचा तब्बल ४० टक्के भाग हा तुमच्या हेतुपुरस्सर कृतींवर अवलंबून आहे—म्हणजे 

✓तुम्ही तुमचा वेळ कसा वापरायचे निवडता यावर, ज्यामध्ये ध्यान, व्यायाम, प्रवास किंवा तुम्हाला सर्वाधिक आनंद देणाऱ्या कोणत्याही गोष्टींचा समावेश होऊ शकतो. 

✓तुम्हाला आनंद वाटणाऱ्या गोष्टींची यादी तयार करा. 

💫जेव्हा परिस्थिती कठीण असेल, तेव्हा कोणत्या गोष्टींमध्ये गुंतायचे याची आठवण करून देण्यासाठी या यादीचा वापर करा. 

👉🏻मग ती स्वयंपाक करणे असो, स्वतःच्या आरोग्याची काळजी करणे असो, किंवा शारीरिक ध्येयासाठी प्रयत्न करणे असो. 

या अशा गोष्टी आहेत ज्या तुमचा मूड आयुष्याने तुमच्यावर कोणतेही संकट आणलं तरीही छान पद्धतीने सांभाळून घेऊ शकतात.

त्यामुळे एखादी विशिष्ट गोष्ट घडली तरच मी आनंदी होईन, तरच मी सुखी होईन असं म्हणणं सोडून द्या. 

कोणास ठाऊक कदाचित तुम्हाला भरभरून आनंद देणारी एखादी गोष्ट तुमच्या नजरेसमोर असेल पण तुम्हाला तुमच्या जर तर च्या माईंडसेटमुळे ती दिसतच नसेल. 

थिंक अबाऊट इट... 

😊लेख आवडल्यास नावासहीत शेयर करू शकता. किंवा ब्लॉग लिंक सुद्धा शेयर करू शकता. ♾️

This article is also available at - 👇🏻

http://gauriharshal.blogspot.com/2025/05/secret-of-happiness.html

Copyright © 2017। All Rights Reserved.

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन ) 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

Finding Your Purpose: Exploring Your Values and Passions

Finding Your Purpose: Exploring Your Values and Passions

 तुमचे ध्येय (Purpose) शोधा: तुमच्या मूल्यांचा (Values) आणि आवडींचा (Passions) मागोवा घ्या

आपण नेहमी असं म्हणत असतो की माझ्या आयुष्याचं नेमकं ध्येय काय आहे तेच मला माहित नाही किंवा ते मला कळतच नाही. तसं तर मी प्रोफेशनली यशस्वी आहे, माझं वैयक्तिक आयुष्य बर्यापैकी चांगलं चालू आहे पण तरीही सतत काहीतरी मिसिंग वाटत राहतं. असं का होत असेल? 

कारण रेस मध्ये पळताना आपण स्वतः समोर काही गोष्टी ध्येय म्हणून ठरवलेल्या असतात. आणि त्या गोष्टी आपल्याला आवडो न आवडो आपण पूर्ण करत असतो. ते स्वाभाविक सुद्धा असतं कारण अशा गोष्टींवरती आपला आयुष्य अवलंबून असतं. उदरनिर्वाह अवलंबून असतो. 

मग ही मिसिंग करणारी जाणीव जी असते, ती कशा पद्धतीने भरून काढायची? 

आपलं ध्येय म्हणजे नेमकं काय असतं? ते शोधायचं कसं? हे सगळं आपण आजच्या या लेखामध्ये जाणून घेणार आहोत. 

👉🏻आयुष्यात 'ध्येय' (Purpose) असणे खूप महत्त्वाचे आहे. अनेक लोकांना हा प्रश्न पडतो की त्यांच्या आयुष्याचा उद्देश काय आहे? आपण कशासाठी जगतोय? ध्येय म्हणजे काहीतरी खूप मोठे किंवा जगाला बदलून टाकणारेच असले पाहिजे असे नाही. ध्येय म्हणजे आपल्या जीवनाला एक अर्थ आणि दिशा देणारी गोष्ट. जेव्हा आपल्याला आपले ध्येय सापडते, तेव्हा आपल्याला कामातून, नात्यांमधून आणि एकूणच जीवनातून अधिक समाधान मिळते.

पण हे ध्येय कसे शोधायचे? या शोधात तुमचे 'मूल्ये' आणि 'आवड' महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

👉🏻ध्येय म्हणजे काय?

साध्या भाषेत सांगायचे तर, ध्येय म्हणजे अशी गोष्ट जी तुमच्यासाठी खूप महत्त्वाची आहे आणि जी तुम्हाला तुमच्यापेक्षा मोठ्या असलेल्या कशाशीतरी जोडते. हे तुमचे काम असू शकते, तुमचे नातेसंबंध असू शकतात, तुम्ही समाजासाठी केलेले योगदान असू शकते किंवा तुमच्या काही विशिष्ट आवडीनिवडी असू शकतात ज्यातून तुम्हाला आनंद मिळतो आणि इतरांनाही फायदा होतो. ध्येय तुम्हाला सकाळी उठायला प्रेरणा देते आणि कठीण प्रसंगांना सामोरे जाण्याची ऊर्जा देते.

⚡मूल्ये (Values) महत्त्वाची का आहेत?

मूल्ये म्हणजे आपल्या आयुष्यातील मूलभूत तत्वे किंवा विश्वास, जे आपल्या निर्णयांना आणि वागण्याला दिशा देतात. प्रामाणिकपणा, कुटुंब, सर्जनशीलता, स्वातंत्र्य, सेवाभाव, वाढ (Growth), सुरक्षितता अशी अनेक मूल्ये असू शकतात. आपली मूल्ये ओळखणे म्हणजे आपल्यासाठी काय महत्त्वाचे आहे हे स्पष्टपणे जाणून घेणे.

💜जेव्हा तुम्ही तुमच्या मूल्यांनुसार जगता, तेव्हा तुम्हाला आतून समाधान वाटते. पण जेव्हा तुम्ही तुमच्या मूल्यांच्या विरोधात जाऊन काही करता, तेव्हा तुम्हाला अस्वस्थ वाटू शकते. तुमचे ध्येय हे अनेकदा तुमच्या मूल्यांशी जोडलेले असते. तुम्हाला कोणत्या गोष्टींची पर्वा आहे हे तुमची मूल्ये दाखवतात आणि याच गोष्टींसाठी तुम्ही काम करणे हे तुमचे ध्येय असू शकते.

आवडीनिवडी कशा मदत करतात?

🧡आवड किंवा 'पॅशन' म्हणजे अशा गोष्टी ज्या तुम्हाला खूप आवडतात, ज्या करण्यात तुम्हाला वेळ कसा जातो हे कळत नाही आणि ज्यातून तुम्हाला खूप ऊर्जा मिळते. हे एखादा छंद असू शकतो (उदा. चित्रकला, संगीत, वाचन), एखादा विषय असू शकतो (उदा. इतिहास, विज्ञान), किंवा एखादी ऍक्टिव्हिटी असू शकते (उदा. प्रवास करणे, स्वयंपाक करणे).

तुमच्या आवडींचा शोध घेणे हे ध्येय शोधण्याच्या प्रवासातील एक मजेशीर भाग आहे. तुमच्या आवडी तुम्हाला दाखवतात की तुम्हाला कोणत्या गोष्टी नैसर्गिकरित्या आकर्षित करतात. तुमच्या आवडींना तुमच्या मूल्यांशी जोडून तुम्ही तुमचे ध्येय शोधू शकता. उदाहरणार्थ, जर तुमची आवड संगीत असेल आणि तुमचे मूल्य इतरांना मदत करणे असेल, तर तुम्ही संगीताद्वारे लोकांना आनंदित करणे किंवा संगीत थेरपी (Music Therapy) देणे याला तुमचे ध्येय बनवू शकता.

👉🏻तुमचे ध्येय कसे शोधाल: मूल्ये आणि आवडींचा मागोवा घ्या

तुमचे ध्येय शोधणे हा एक सतत चालणारा प्रवास आहे, पण सुरुवात करण्यासाठी तुम्ही खालील गोष्टी करू शकता:

  

💫आत्म-चिंतन (Self-Reflection): स्वतःसाठी वेळ काढा आणि काही प्रश्नांवर विचार करा:

💫 कोणत्या गोष्टी करताना तुम्हाला आनंद मिळतो आणि तुम्ही वेळेचे भान विसरता?

   

💫 कोणत्या गोष्टींमुळे तुम्हाला त्रास होतो किंवा ज्यामुळे तुम्हाला काहीतरी करण्याची तीव्र इच्छा होते? (याचा अर्थ तुम्ही त्या गोष्टींची पर्वा करता)

 

💫 तुमच्या आयुष्यातले असे क्षण कोणते होते जेव्हा तुम्हाला खूप समाधान वाटले?

💫 तुम्ही जगामध्ये कोणता बदल घडवून आणू इच्छिता?

 

⚡तुमची मुख्य मूल्ये ओळखा: मूल्यांची एक लिस्ट पहा आणि तुमच्यासाठी सर्वात महत्त्वाची ५-७ मूल्ये निवडा. विचार करा की तुमच्यासाठी खरोखर काय महत्त्वाचे आहे. जेव्हा तुम्हाला कठीण निर्णय घ्यावा लागतो, तेव्हा कोणती मूल्ये तुम्हाला मार्गदर्शन करतात?

⚡तुमच्या आवडींचा शोध घ्या: नवीन गोष्टी करून पहा. लहानपणी तुम्हाला कोणत्या गोष्टी आवडायच्या हे आठवा. कोणत्या विषयांबद्दल बोलायला किंवा वाचायला तुम्हाला आवडते? कोणत्या ऍक्टिव्हिटीज तुम्हाला ऊर्जा देतात?

 

⚡आंतरसंबंध शोधा: तुमच्या मूल्यांमध्ये आणि आवडींमध्ये काही संबंध दिसतोय का ते शोधा. तुमची कौशल्ये (Skills) कोणती आहेत आणि जगात कोणत्या गोष्टींची गरज आहे याचाही विचार करा. तुमच्या आवडी, मूल्ये, कौशल्ये आणि जगाची गरज यांचं Intersection तुमचे ध्येय असू शकते.

 

⚡Be experimental प्रयोग करा: तुम्हाला ज्या गोष्टींमध्ये ध्येय दिसण्याची शक्यता वाटते, त्यामध्ये लहान स्तरावर प्रयोग करून पहा. एखादा कोर्स करा, स्वयंसेवक म्हणून काम करा, त्या क्षेत्रातील लोकांशी बोला.

जाता जाता, 

तुमचे ध्येय शोधणे ही एका रात्रीत होणारी गोष्ट नाही. हा एक प्रवास आहे, ज्यामध्ये तुम्हाला स्वतःला अधिक चांगले ओळखायचे आहे. तुमच्या मूल्यांचा आदर करणे आणि तुमच्या आवडींना फॉलो करणे हे या प्रवासातील महत्त्वाचे टप्पे आहेत. जेव्हा तुम्ही तुमच्या ध्येयानुसार जगता, तेव्हा तुमचे आयुष्य अधिक अर्थपूर्ण आणि समाधानकारक बनते.

तर, आजपासूनच तुमच्या मूल्यांचा आणि आवडींचा शोध घ्यायला सुरुवात करा. तुमचा हा प्रवास तुम्हाला तुमच्या खऱ्या ध्येयापर्यंत घेऊन जाईल!

तुम्ही तुमच्या आयुष्याचे ध्येय कसे शोधत आहात? तुमचे विचार कंमेंट्समध्ये नक्की सांगा!

तुम्हाला काय वाटतं? हे कधीतरी मला प्रतिक्रिया देऊन कळवत जा. तुम्ही तुमच्या प्रतिक्रिया लेखाच्या खाली कमेंट मध्ये किंवा माझ्याशी ई-मेल, व्हाट्सअप, मेसेंजर कुठल्याही माध्यमातून संपर्क साधून कळवू शकता. 

तुम्हाला काही शंका असतील किंवा आत्तापर्यंतच्या लेखांमध्ये जी तंत्रे सांगण्यात आली आहेत त्यापैकी काही तुम्हाला स्वतःसाठी वापरायचे असेल तर कमेंट मध्ये सांगा. 

तुमच्या प्रतिक्रियांचे स्वागत आहे. 

😊लेख आवडल्यास नावासहीत शेयर करू शकता. किंवा ब्लॉग लिंक सुद्धा शेयर करू शकता. ♾️

This article is also available at - 👇🏻

http://gauriharshal.blogspot.com/2025/05/finding-your-purpose-exploring-your.html

Copyright © 2017। All Rights Reserved.

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन ) 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

Clearing the Mental Clutter

Clearing the Mental Clutter: How the Simple Act of a Brain Dump Can Boost Your Well-being? 

मनातील गर्दी दूर करणे: 'ब्रेन डंप' या साध्या कृतीमुळे तुमचे मानसिक आरोग्य कसे सुधारू शकते? 

तुम्हाला कधी तुमच्या मनामध्ये खूप गर्दी झाल्यासारखं जाणवतं का? वेगवेगळ्या विषयांचे विचार, चिंता, करायच्या कामांची लिस्ट (to-do list), अचानक सुचलेल्या कल्पना , आणि मनात रेंगाळणाऱ्या गोष्टी - हे सर्व एकाच वेळी डोक्यात फिरत असतात, ज्यामुळे लक्ष केंद्रित करणे , शांत होणे किंवा स्पष्टपणे विचार करणे कठीण होते. आपल्या वेगवान जगात मनावर येणारे हे दडपण खूप सामान्य आहे. जेव्हा आपल्या 'मेंटल लोड' ची म्हणजेच ताण घेण्याची क्षमता संपते, तेव्हा आपल्याला स्ट्रेस ,anxiety, एकाग्रतेचा अभाव आणि झोप न येण्यासारख्या समस्या येतात.

एक सल्लागार आणि मानसशास्त्रज्ञ म्हणून, मी अनेकदा माझ्या क्लायंट्सना या आंतरिक गोंधळाशी झगडताना पाहते. हे मॅनेज करण्यासाठी आम्ही अनेक उपाय पडताळून पहात असतो आणि त्यापैकी एक प्रभावी पण सोपा उपाय म्हणजे 'ब्रेन डंप' (Brain Dump) होय.

मानसशास्त्रीय दृष्ट्या 'ब्रेन डंप' म्हणजे नक्की काय?

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, 'ब्रेन डंप' म्हणजे तुमच्या डोक्यात चाललेले सर्व विचार बाहेर काढणे. तुमच्या डोक्यात जे काही फिरत आहे - प्रत्येक विचार, भावना, कल्पना, काम, काळजी, आणि इतर गोष्टी - त्या सर्वांना एखाद्या बाहेरील माध्यमातून व्यक्त करणे. हे माध्यम कागद, जर्नल, कॉम्प्युटरमधील डॉक्युमेंट, किंवा तुमच्या आवाजात रेकॉर्डिंग (voice recording) असू शकते. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, ते तुमच्या डोक्यातून बाहेर काढून एखाद्या दिसणाऱ्या म्हणजे दृश्य स्वरूपात आणणे.

उदाहरणार्थ, तुमच्या मनाची तुलना कॉम्प्युटरच्या रॅमशी (RAM) करा. जेव्हा एकाच वेळी खूप प्रोग्राम्स चालू असतात, तेव्हा तेव्हा काय होतं? सिस्टीम स्लो होते, प्रतिसाद देणे कमी करते आणि कधीकधी क्रॅश देखील होऊ शकते.

 तुमचे 'मेंटल रॅम' (mental RAM) देखील असेच काम करते. चिंता, अपूर्ण राहिलेली कामे (ज्यांचा ताण 'Zeigarnik effect' म्हणून ओळखला जातो), न सुटलेल्या समस्या आणि सतत चालू असलेले विचार हे तुमच्या विचार करण्याच्या क्षमतेचा खूप भाग वापरतात. यामुळे लक्ष केंद्रित करणे, नवीन कल्पना सुचणे (creativity) आणि वर्तमान क्षणात (present moment) असणे कठीण होते.

'ब्रेन डंप' म्हणजे हे सर्व चालू असलेले प्रोग्राम्स आणि डॉक्युमेंट्स 'हार्ड ड्राइव्ह'वर सेव्ह करण्यासारखे आहे. यामुळे रॅम मोकळी होते आणि सिस्टीम म्हणजे तुमचे मन अधिक चांगल्या प्रकारे काम करू लागते.

🤷🏻‍♀️ तुमचे डोके रिकामे करण्याचे मानसिक फायदे काय आहेत? 

'ब्रेन डंप' करणे हे केवळ काम सोपे करण्याची पद्धत नाही; त्याचे खूप महत्त्वाचे मानसिक फायदे आहेत:

 

💫 मनातील गर्दी आणि दडपण कमी होते: हा सर्वात पहिला आणि लगेच होणारा फायदा आहे. तुमचे सर्व विचार तुमच्या नजरेसमोर लिहिलेले दिसल्यास खूप हलके वाटते. डोक्यातील अस्पष्ट, मोठे दडपण देणारे विचार बाहेर येतात आणि त्याऐवजी काहीतरी concrete (प्रत्यक्ष) आणि मॅनेज करण्यासारखे समोर येते.

 

💫मानसिक अंतर (Psychological Distance) निर्माण होते: जेव्हा एखादा विचार किंवा चिंता तुमच्या डोक्यात अडकलेली असते, तेव्हा ती खूप वैयक्तिक, तात्काळ आणि भयानक वाटू शकते. ती गोष्ट लिहिल्याने ती तुमच्या बाहेर येते. तुम्ही तिच्याकडे अधिक objective (वस्तुनिष्ठ) दृष्ट्या पाहू शकता, तिचे विश्लेषण करू शकता आणि ती केवळ एक विचार किंवा लिस्टवरील गोष्ट आहे असे पाहू शकता, त्याऐवजी ती तुमच्या आत असलेली मोठी समस्या वाटणार नाही. हे अंतर ऍंग्झायटी आणि सतत विचार करत राहणे मॅनेज करण्यासाठी खूप महत्त्वाचे आहे.

 

💫 लक्ष केंद्रित करणे आणि स्पष्टता सुधारते: सर्व गोष्टी लक्षात ठेवण्याचा मनावरचा भार कमी झाल्यामुळे, तुमचे मन सध्याच्या हातात असलेल्या कामावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी मोकळे होते. मनातील गोंधळ कमी झाल्यावर तुम्ही अधिक स्पष्टपणे विचार करू शकता, समस्या अधिक प्रभावीपणे सोडवू शकता आणि तुम्ही सध्या करत असलेल्या कामात अधिक चांगले लक्ष देऊ शकता.

 

💫 समस्या सोडवणे (Problem-Solving) आणि नवीन कल्पना येण्यास मदत होते: तुमचे विचार नजरेसमोर लिहिलेले दिसल्यास, त्यांच्यामध्ये असलेले संबंध (connections), पॅटर्न (patterns) किंवा उपाय तुम्हाला दिसू शकतात, जे डोक्यात विचार करताना दिसले नसते. यामुळे तुम्ही तुमच्या अव्यवस्थित विचारांना कामाच्या (actionable) पायऱ्यांमध्ये किंवा स्पष्ट कल्पनांमध्ये (coherent ideas) बदलू शकता.

 

💫 स्ट्रेस कमी करणारा (Stress Reducer) म्हणून काम करते: लिहिणे किंवा टाईप (type) करणे हे स्वतःच ग्राउंडिंग (grounding) करणारे असू शकते. यासोबतच चिंता आणि कामांचा मानसिक दबाव कमी झाल्यामुळे स्ट्रेस कमी होण्यास खूप मदत होते. हे तुमच्या दडपणाच्या (overwhelm) भावनेला मान्यता देते आणि ती कमी करण्यासाठी एक ठोस कृती (concrete action) देते.

 

💫भावनात्मक प्रक्रियेला (Emotional Processing) मदत करते: कधीकधी, 'ब्रेन डंप'मध्ये केवळ कामे आणि कल्पना नसतात - त्यात भावना देखील असतात. निराशा (frustration), भीती (fear) किंवा दुःख (sadness) यांसारख्या भावनांचा न्याय न करता त्यांना लिहून काढणे, त्या भावनांना स्वीकारण्याची आणि त्यावर प्रक्रिया करण्याची पहिली पायरी असू शकते.

 

💫झोप येण्यास मदत करू शकते: ज्यांना रात्री झोपताना खूप विचार येतात किंवा त्यांना न आठवलेली कामे आठवतात, त्यांच्यासाठी झोपण्यापूर्वी केलेला 'ब्रेन डंप' खूप फायदेशीर ठरू शकतो. डोक्यातून ते विचार बाहेर काढल्याने मन शांत होण्यास मदत होते आणि झोप लागते.

'ब्रेन डंप' कसे करावे?

हे करण्याची एकच योग्य पद्धत नाही, पण मानसशास्त्रीय दृष्ट्या काही टिप्स येथे दिल्या आहेत:

 ✍🏻तुमचे माध्यम निवडा: एक वही आणि पेन घ्या किंवा कॉम्प्युटरवर एक कोरा डॉक्युमेंट उघडा किंवा एखादे नोट-टेकिंग ॲप (note-taking app) वापरा, किंवा व्हाईटबोर्ड (whiteboard) वापरा. जे तुम्हाला सर्वात सोपे आणि कमी त्रासदायक वाटेल ते वापरा. किंवा तुम्ही गौरी हर्षल कुलकर्णी यांनी तयार केलेले 21 दिवसांचे किंवा नव्वद दिवसांचे कोर्स करू शकता 🤗

 

✍🏻वेळ निश्चित करा (ऐच्छिक पण उपयुक्त): केवळ 5-15 मिनिटे फक्त डोके रिकामे करण्यासाठी बाजूला ठेवल्यास फरक पडू शकतो. स्वतःला सांगा की हा वेळ फक्त यासाठीच आहे. 💫 लिहायला सुरुवात करा - फिल्टर न लावता: ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे. स्वतःला सेन्सॉर (censor) करू नका. व्याकरण (grammar), स्पेलिंग (spelling) किंवा क्रम (order) याची काळजी करू नका. विचारांना चांगले किंवा वाईट, महत्त्वाचे किंवा क्षुल्लक ठरवू नका. मनात जे काही येत आहे ते सर्व लिहा: कामे, चिंता, भावना, अचानक आलेले विचार (random observations), प्रश्न, कल्पना - अक्षरशः सर्व काही. बुलेट पॉइंट्स (bullet points), वाक्ये, चित्रे (drawings), जे तुम्हाला नैसर्गिक वाटेल ते वापरा.

 ✍🏻 प्रवाह चालू ठेवा: तुम्ही 'डंप' करत असताना काहीही ऑर्गनाईझ (organize) करणे, विश्लेषण (analyze) करणे किंवा त्यावर लगेच काम करणे थांबवू नका. ध्येय फक्त डोक्यातून बाहेर काढणे आहे. जर तुम्ही अडकलात, तर लिहा "माझ्या मनात अजून काय आहे?" किंवा "लिहीत राहा..."

 

✍🏻जेव्हा तुम्हाला डोके रिकामे वाटेल (किंवा वेळ संपेल) तेव्हा थांबा: एक वेळ येईल जेव्हा विचारांचा प्रवाह खूप कमी होईल किंवा थांबेल. हे एक चांगले लक्षण आहे की तुम्ही खूप काही बाहेर काढले आहे.

👉🏻'डंप' केल्यानंतर काय करावे?

'ब्रेन डंप' करणे स्वतःच शक्तिशाली आहे, पण त्यानंतर तुम्ही काय करता हे देखील महत्त्वाचे आहे:

 🎈ब्रेक (Break) घ्या: लगेच कामाला लागू नका. काही मिनिटे बाजूला व्हा. सर्व गोष्टी बाहेर आल्याबद्दल तुम्हाला जे हलके वाटत आहे, ते अनुभवा.

 

🎈 पुन्हा एकदा पहा (ऐच्छिक, विशेषतः पहिल्यांदा): गोंधळलेला 'डंप' पुन्हा पाहणे कधीकधी दडपण देणारे असू शकते. ते काही वेळ बाजूला ठेवणे ठीक आहे. जेव्हा तुम्ही तयार असाल, तेव्हा तुम्ही ते पाहू शकता.

🎈प्रक्रिया करा (Process) आणि व्यवस्थित करा (Organize): इथेच जादू कृतीमध्ये किंवा उपायामध्ये बदलते.

   

🎈 करण्यासारख्या गोष्टी (actionable items) ओळखा (tasks).

  

🎈 चिंता किंवा काळजी ओळखा - यापैकी कशावर काम करता येईल? योजना बनवता येईल का? किंवा केवळ त्यांना ओळखून स्वीकारण्याचा सराव करता येईल का?

🎈 वारंवार येणारे विचार किंवा विषय ओळखा - ते तुम्हाला काय सांगण्याचा प्रयत्न करत आहेत?

  

🎈अचानक आलेल्या कल्पना (random ideas) ओळखा - त्यांना नंतर विकसित करण्यासाठी दुसरीकडे नोंदवा.

 🎈 जे काही बाहेर काढल्यानंतर केवळ 'नॉईज' (noise) वाटत असेल, ते कट (cut) करा किंवा बाजूला करा.

🎈एकात्मिक करा (Integrate): कामांना तुमच्या to-do list किंवा कॅलेंडरमध्ये (calendar) जोडा. महत्त्वाच्या चिंतांसाठी वेळ निश्चित करा. कल्पना (ideas) नंतर पाहण्यासाठी सेव्ह करा.

🤗एक महत्त्वाचा मुद्दा

सामान्य स्ट्रेस (stress), दडपण (overwhelm) आणि मानसिक स्पष्टतेसाठी (mental clarity) हे खूप फायदेशीर असले तरी, 'ब्रेन डंप' हे विचार आणि भावना मॅनेज (manage) करण्याचे एक साधन आहे. 

🤜🏻🤜🏻🤜🏻🤜🏻जर तुम्हाला खूप जास्त ऍंग्झायटी (anxiety), डिप्रेशन (depression), ट्रॉमा (trauma) किंवा इतर मानसिक आरोग्य समस्या असतील, तर 'ब्रेन डंप' थेरपीचा (therapy) पर्याय नाही. जर तुम्हाला वाटत असेल की तुमच्या 'ब्रेन डंप्स'मध्ये नेहमीच खूप निराशा, न थांबणारे नकारात्मक विचार येत आहेत, किंवा दडपण (overwhelm) खूप जास्त आणि त्रासदायक वाटत आहे, तर कृपया एखाद्या मानसशास्त्रातील तज्ञ व्यक्तीसोबत संपर्क साधा. 

जाता जाता 👇🏻 

अशा जगात जिथे सतत आपल्या ध्येयाची मागणी असते, तिथे आपल्या आत मधल्या गोंधळाला कसे मॅनेज करायचे हे शिकणे आपल्या आरोग्यासाठी खूप महत्त्वाचे आहे.

 'ब्रेन डंप' हा एक शक्तिशाली, सहज उपलब्ध उपाय आहे जो तुम्हाला मनातील गर्दीवर नियंत्रण मिळवण्यास, स्ट्रेस कमी करण्यास, स्पष्टता आणण्यास आणि दडपण देणाऱ्या विचारांपासून आवश्यक मानसिक अंतर निर्माण करण्यास मदत करतो. तर, एक पेन घ्या किंवा डॉक्युमेंट उघडा आणि तुमच्या मेंदूला श्वास घेण्यासाठी आवश्यक असलेली जागा द्या. तुम्हाला किती हलके वाटते हे पाहून तुम्ही आश्चर्यचकित व्हाल.

मी स्वतः 21 दिवसांचे जे दोन कोर्स घेते ते ब्रेन डम्पिंग आणि सीबीटी सायकोथेरपीच्या तंत्राचा वापर करून तयार केलेले आहेत. शिवाय नव्वद दिवसांचा मोटिवेशनल चॅलेंज कोर्स सुद्धा असाच आहे. 

एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या जेव्हा आपल्याला आपल्या मनाच्या सवयी बदलण्यासाठी प्रयत्न करायचे असतात तेव्हा बराच काळ लागू शकतो. एका रात्रीत काहीही घडत नाही. कधी कधी बाहेरच्या वातावरणात सुद्धा नकारात्मकता असते. आपल्या अंतर्मनात असणाऱ्या गोष्टी आणि बाहेरच्या वातावरणात घडत असणाऱ्या गोष्टी या सर्वांवर मात करत आपल्याला पुढे जावे लागते. त्यासाठी सातत्य आणि संयम ठेवावा लागतो. 

पण म्हणतात ना प्रयत्नांती परमेश्वर... त्यामुळे स्वतःसाठी का होईना प्रयत्न करण्यास काहीच हरकत नाही. 

तुम्हाला काय वाटतं? हे कधीतरी मला प्रतिक्रिया देऊन कळवत जा. तुम्ही तुमच्या प्रतिक्रिया लेखाच्या खाली कमेंट मध्ये किंवा माझ्याशी ई-मेल, व्हाट्सअप, मेसेंजर कुठल्याही माध्यमातून संपर्क साधून कळवू शकता. 

तुम्हाला काही शंका असतील किंवा आत्तापर्यंतच्या लेखांमध्ये जी तंत्रे सांगण्यात आली आहेत त्यापैकी काही तुम्हाला स्वतःसाठी वापरायचे असेल तर कमेंट मध्ये सांगा. 

तुमच्या प्रतिक्रियांचे स्वागत आहे. 

😊लेख आवडल्यास नावासहीत शेयर करू शकता. किंवा ब्लॉग लिंक सुद्धा शेयर करू शकता. ♾️

This article is also available at - 👇🏻

http://gauriharshal.blogspot.com/2025/05/clearing-mental-clutter-how-simple-act.html

Copyright © 2017। All Rights Reserved.

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन ) 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल 

ह्या ग्रुप वर सोमवार 5 मे 2025 पासून पुढील काही दिवस एक नवीन टास्क सुरू करण्यात येणार आहे. ज्यांना सहभागी व्हायचं आहे त्यांनी लवकर जॉईन करा. इट्स फ्री , तुमच्या जवळच्या आणि खात्रीशीर लोकांना तुम्ही सहभागी करू शकता.

https://chat.whatsapp.com/Ku16BVwA1oXAqEKndfmuTC

WhatsApp channel link 

https://whatsapp.com/channel/0029Va4upbh0G0Xn2Q2tpK3K

The art of self compassion

 The Art of Self-Compassion: Being Kind to Yourself in the Face of Adversity

संकटाच्या वेळी स्वतःशी दयाळूपणे वागण्याची कला

ती माझ्याकडे आली तेव्हा प्रचंड दुःखात होती. शिवाय छोट्या छोट्या गोष्टींसाठी स्वतःला दोष देणे हे तिचे आवडते काम झाले होते. आमचं सेशन ऑनलाईन झालं. कारण तिला त्या क्षणी घरातून बाहेर पडणे शक्य नव्हतं. सेशन कनेक्ट होताना काही तांत्रिक अडचणी आल्या जसं की आधी आवाज येत नव्हता मग पिक्चर दिसत नव्हतं. या गोष्टींचा सुद्धा दोष तिने स्वतःला लावला. मला नीट कनेक्ट करता येत नाही मला लेटेस्ट टेक्नॉलॉजी वापरता येत नाही म्हणून ती स्वतःला दोष देऊ लागली. 

काही वेळ मी सुद्धा तिला ती बडबड करू दिली. पण जेव्हा लक्षात आलं की आता हे सगळं थांबणार नाही. तेव्हा तिला त्या गोष्टीची जाणीव करून दिली. 

जाणीव झाल्यानंतर तिचं पहिल्या वाक्य काय होतं माहिती आहे? 

ती - सॉरी मॅडम मी पुन्हा तेच बडबडत बसले. आपण कशासाठी भेटलो आहोत हेच विसरले. 

मी- इट्स ओके. आता आपण ज्या गोष्टीसाठी भेटलो आहोत त्या विषयाकडे वळायचं का? 

ती - हो. आज मला अजिबात चांगलं वाटत नाहीये मॅडम. घरात पुन्हा तोच विषय निघाला. त्यामुळे तेच विचार मनात येत आहेत... त्या नात्याबद्दल... माझ्यामुळेच सगळे बिघडले.

मी - तुम्हाला अजूनही घडून गेलेल्या गोष्टींचा प्रचंड त्रास होतो आहे. पण कळत नकळत तुम्ही स्वतःला जरा जास्तच दोष देत आहात असं तुम्हाला वाटतं का? 

ती - हो ना! शेवटी चूक माझीच होती... मी पुरेशी चांगली नव्हते. म्हणूनच तो मला सोडून गेला. माझ्यातच काहीतरी कमी आहे. मी कायम गोष्टी बिघडवते. 

मी - आणि तुम्हाला असं का वाटतं? 

ती - पण... पण यात माझीच चूक होती ना? ( स्वतःला सातत्याने दोष देण्याची सवय लागल्यामुळे तिला आपणच चुकीचे आहोत असा विश्वास बसला होता.) 

मी - तुम्ही स्वतः सोबत जरा जास्तच कठोरपणे वागत आहात. या सगळ्या प्रसंगांमध्ये कोण चूक कोण बरोबर ही चर्चा खरंतर पुढेही चालू शकते पण आज आपण तुमच्या मनस्थितीबद्दल बोलण्यासाठी भेटलो आहोत. त्यामुळे आपण आता तुम्हाला होणारा त्रास कसा कमी करता येईल त्याकडे वळूया. 

 आपल्याला होणारा त्रास कमी होऊ शकतो हे लक्षात आल्यानंतर नकळतच तिचे डोळे आनंदाने लुकलुकले. 

लक्षात घ्या माझी ही क्लायंट गेली काही वर्षे सेपरेशन, आणि घटस्फोटाच्या प्रक्रियेतून गेल्यामुळे प्रचंड मानसिक ताणतणाव, गमावलेला आत्मविश्वास, आणि या दोन्हीमुळे सुरू झालेल्या बऱ्याच छोट्या-मोठ्या शारीरिक तक्रारी यांची शिकार आहे. 

त्यामुळे जेव्हा अशा व्यक्तीला एखादा आशेचा किरण दिसतो तेव्हा नकळतच तिची मनस्थिती बदलते. 

मी - आजपासून आपण काही सोप्या सोप्या गोष्टी स्वतःसाठी करायला शिकणार आहोत. त्यातला पहिला टप्पा म्हणजे सेल्फ compassion म्हणजे आत्म करुणा. 

ती - म्हणजे स्वतःची कीव करणे का?

मी -नाही, अजिबात नाही. आत्म-करुणा म्हणजे कठीण प्रसंगी, जेव्हा आपल्याला त्रास होत असतो किंवा आपल्या हातून काही चूक होते, तेव्हा स्वतःशी त्याच दयाळूपणाने वागणे जसे आपण आपल्या चांगल्या मित्राशी वागतो. यामध्ये तीन टप्पे आहेत. 

ती: कोणते

मी - पहिला टप्पा आहे सजगता (Mindfulness). म्हणजे आत्ता तुम्हाला काय वाटत आहे, तुमच्या मनात कोणते विचार येत आहेत, हे शांतपणे ओळखणे. त्यांना चांगले किंवा वाईट न म्हणता, फक्त 'आहे हे असे आहे' हे स्वीकारणे. आत्ता तुम्हाला दुःख, निराशा, स्वतःबद्दल नकारात्मक विचार येत आहेत, त्यांना फक्त ओळखा. त्यांना दाबून टाकू नका, पण त्यांच्यात पूर्णपणे वाहूनही जाऊ नका.

ती - (थोडा विचार करून) म्हणजे... मला आत्ता खूप वाईट वाटत आहे... आणि मी विचार करत आहे की मी नालायक आहे... हे फक्त ओळखायचे?

मी - अगदी बरोबर. फक्त 'हे आत्ता घडत आहे' हे स्वीकारायचे. दुसरा भाग आहे स्वतःला माणूस म्हणून स्वीकारणे . हे लक्षात घ्या की आयुष्यात कठीण प्रसंग येणे, नात्यांमध्ये अपयश येणे, किंवा आपल्या हातून चुका होणे हे फक्त तुमच्यासोबत घडत नाहीये. जगात प्रत्येक माणूस कधी ना कधी अशा परिस्थितीतून जातो. दुःख, वेदना, अपयश हे मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत. तुम्ही यात एकट्या नाही आहात.

ती: म्हणजे... फक्त माझ्यासोबतच असे होत नाही?

मी - नाही, नक्कीच नाही. प्रत्येक माणसाच्या बाबतीत थोडेफार फरकाने असे घडते. हे ओळखल्याने तुम्हाला एकटेपणा जाणवणार नाही. आणि तिसरा महत्त्वाचा भाग आहे स्वतःशी दयाळूपणा (Self-Kindness). जेव्हा तुम्हाला त्रास होत असतो, तेव्हा स्वतःवर कठोर टीका करण्याऐवजी स्वतःशी प्रेमळ आणि समजूतदारपणे वागा.

ती - हे तर तुम्ही सगळ्यात अवघड काम सांगितलं मॅडम? स्वतःशी प्रेमळपणे कसे वागायचे? माझे मन तर सतत मला दोष देत असते.

मी - त्याचाच तर सराव करायचा आहे. कल्पना करा, तुमची सर्वात जवळची मैत्रीण याच परिस्थितीत आहे, ती स्वतःला खूप दोष देत आहे. तुम्ही तिला काय म्हणाल? तुम्ही तिला धीर द्याल ना? तुम्ही तिला समजावून सांगाल की यात फक्त तिची चूक नाही, किंवा अपयश आले म्हणजे ती वाईट व्यक्ती नाही. बरोबर?

ती - हो, नक्कीच सांगेन. तिला आधार देईन.

मी- मग स्वतःलाही तोच आधार द्या ना. जेव्हा तुमच्या मनात स्वतःबद्दल नकारात्मक विचार येतील, तेव्हा तिथेच थांबा आणि स्वतःला म्हणा, "तुला आत्ता खूप त्रास होत आहे हे मला समजतंय. तू खूप प्रयत्न केलेस. आयुष्यात अशा गोष्टी घडतात. तू यात एकटी नाहीयेस. स्वतःशी थोडं प्रेमळ वाग. तू यासाठी पात्र आहेस."

ती - असे... स्वतःलाच असे बोलायचे? हे थोडे विचित्र वाटत आहे.

मी - सुरुवातीला थोडे विचित्र वाटू शकते, कारण आपल्याला स्वतःवर टीका करण्याची सवय झालेली असते. पण हा एक सराव आहे. हळू हळू तो जमेल. जेव्हा तुम्हाला खूप त्रास होईल, तेव्हा स्वतःच्या छातीवर हात ठेवा किंवा स्वतःला हलकी मिठी मारा आणि स्वतःला धीर द्या. जसे आपण एखाद्या रडणाऱ्या लहान मुलाला शांत करतो, तसेच स्वतःच्या आतल्या या दुःखी भागाला शांत करण्याचा प्रयत्न करा.

ती - प्रयत्न करून बघेन. पण... याचा खरोखर उपयोग होईल का? 

मी - नक्कीच उपयोग होईल. आत्म-करुणा ही दुबळेपणा नाहीये, ती एक आंतरिक शक्ती आहे. यामुळे तुम्हाला तुमच्या भावनांना स्वीकारायला आणि त्यातून बाहेर पडायला मदत मिळेल. स्वतःला दोष देत राहण्याने फक्त त्रास वाढतो. स्वतःशी दयाळूपणे वागल्याने तुम्ही या परिस्थितीतून अधिक चांगल्या प्रकारे बाहेर पडू शकाल आणि स्वतःचा स्वीकार करू शकाल. आपण पुढच्या सेशनमध्ये याचा अधिक सराव करूया. आत्ता फक्त लक्षात ठेवा, जेव्हा वाईट वाटेल, तेव्हा स्वतःशी थोडे दयाळूपणे वागा.

ती - ठीक आहे मॅडम. प्रयत्न करते. धन्यवाद.

 हा माझ्या सेशनचा एक छोटासा भाग होता. पण प्रत्यक्षात हा विषय समजून घेण्यासारखा आणि जास्त प्रभावीपणे काम करणारा आहे. त्यातल्या काही मोजक्या गोष्टी आजच्या लेखामध्ये मी एक्सप्लेन करण्याचा प्रयत्न केला आहे. 

Self-Compassion - 

संकटाच्या वेळी स्वतःशी दयाळूपणे वागण्याची कला

आपण सहसा इतरांशी खूप दयाळूपणे वागतो. जेव्हा आपल्या मित्र किंवा कुटुंबातील व्यक्ती अडचणीत असतात, तेव्हा आपण त्यांना समजून घेतो, त्यांना धीर देतो आणि त्यांच्याशी सहानुभूतीने बोलतो. पण जेव्हा आपण स्वतः अडचणीत असतो, एखादी चूक करतो किंवा आपल्याला अपयश येते, तेव्हा आपण स्वतःशी कसे वागतो? अनेकदा आपण स्वतःवर खूप कठोर टीका करतो, स्वतःला दोष देतो आणि स्वतःला कमी लेखतो. 

इथेच 'आत्म-करुणा' (Self-Compassion) म्हणजेच स्वतःबद्दल करुणा बाळगण्याची कला महत्त्वाची ठरते.

आत्म-करुणा / self compassion म्हणजे काय?

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, आत्म-करुणा म्हणजे कठीण प्रसंगी किंवा जेव्हा आपल्याला त्रास होत असेल, तेव्हा स्वतःशी त्याच दयाळूपणे वागणे जसे आपण एखाद्या चांगल्या मित्राशी वागतो. डॉ. क्रिस्टिन नेफ (Dr. Kristin Neff) या आत्म-करुणा क्षेत्रातील अग्रणी संशोधक आहेत. त्यांच्या मते, आत्म-करुणेचे तीन मुख्य घटक आहेत:

 👉🏻 स्वतःशी दयाळूपणा (Self-Kindness): जेव्हा आपल्याला त्रास होतो किंवा अपयश येते, तेव्हा स्वतःवर कठोर टीका करण्याऐवजी स्वतःशी प्रेमळ आणि समजून घेण्याच्या दृष्टीने वागणे.

 👉🏻सामान्य माणुसकी (Common Humanity): हे ओळखणे की दुःख, वेदना आणि अपयश हा मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. हे फक्त आपल्यासोबत घडत नाही, तर प्रत्येक माणूस कधी ना कधी यातून जातो. यामुळे आपल्याला एकटेपणा जाणवत नाही.

 👉🏻सजगता (Mindfulness): आपल्या भावना आणि अनुभवांबद्दल सजग असणे. त्या भावनांना दाबून टाकण्याऐवजी किंवा त्यांच्यात पूर्णपणे वाहून जाण्याऐवजी, त्या आहेत तशा स्वीकारणे आणि त्यांचे निरीक्षण करणे.

आत्म-करुणा म्हणजे स्वतःची कीव करणे (Self-Pity) नव्हे, किंवा स्वतःच्या चुकांकडे दुर्लक्ष करणेही नाही. याचा अर्थ आहे की आपण आपल्या दुःखाला आणि अपयशाला स्वीकारतो, पण त्यासोबत स्वतःशी अधिक प्रेमळ आणि चांगला दृष्टिकोन ठेवतो.

👉🏻संकटाच्या वेळी आत्म-करुणा का महत्त्वाची आहे?

जेव्हा आपण संकटात असतो, आपल्याला मानसिक किंवा शारीरिक त्रास होत असतो, तेव्हा आपण खूप असुरक्षित आणि एकटे असतो. अशा वेळी स्वतःवर कठोर टीका करणे खूप नुकसानदायक ठरू शकते. यामुळे तणाव (Stress) वाढतो, चिंता (Anxiety) वाढते आणि आपण अधिक नकारात्मक होतो.

याउलट, आत्म-करुणा आपल्याला या कठीण भावनांना अधिक चांगल्या प्रकारे हाताळण्यास मदत करते.

 * हे आपल्याला शांत आणि स्थिर ठेवते.

 * आपण आपल्या चुकांमधून शिकू शकतो, कारण आपण स्वतःला दोष देण्याऐवजी परिस्थितीचे वस्तुनिष्ठपणे विश्लेषण करू शकतो.

 * हे आपल्याला लवचिक (Resilient) बनवते, ज्यामुळे आपण अपयशानंतर पुन्हा उभे राहू शकतो.

 * हे आपले मानसिक आरोग्य सुधारते.

🤗How to practice self compassion? 

आत्म-करुणा ही एक कला आहे आणि सरावाने ती विकसित करता येते. इथे काही सोपे मार्ग आहेत:

 

💫आपल्या भावना ओळखा: जेव्हा तुम्हाला त्रास होत असेल, तेव्हा तुमची भावना काय आहे हे शांतपणे ओळखा. तिला नाव द्या (उदा. दुःख, निराशा, भीती).

 

💫 स्वतःशी दयाळूपणे बोला: कल्पना करा की तुमचा सर्वात चांगला मित्र याच परिस्थितीत आहे. तुम्ही त्याला काय म्हणाल? आता तेच शब्द स्वतःला म्हणा.

 

💫हे माणूस असण्याचे लक्षण आहे हे स्वीकारा: स्वतःला आठवण करून द्या की चुका करणे, दुःखी होणे किंवा अपयशी होणे हे माणूस असण्याचे लक्षण आहे. जगात प्रत्येक माणूस कधी ना कधी अशा परिस्थितीतून जातो. तुम्ही एकटे नाही आहात.

 

💫 स्वतःच्या शरीराला आराम द्या: कठीण प्रसंगी स्वतःला शांत करण्यासाठी काही सोप्या गोष्टी करा. उदा. स्वतःच्या हाताने स्वतःला मिठी मारा, छातीवर हात ठेवा, शांतपणे दीर्घ श्वास घ्या.

 

💫 स्वतःसाठी काहीतरी चांगले करा: ज्यामुळे तुम्हाला आराम वाटेल किंवा आनंद मिळेल अशी एखादी गोष्ट करा, अगदी छोटीशी का असेना. उदा. गरम चहा प्या, शांत संगीत ऐका, फिरायला जा.

 

💫 Self-Compassion Meditation : आत्म-करुणा वाढवण्यासाठी खास तयार केलेल्या ध्यान पद्धतींचा सराव करा.

निष्कर्ष

आत्म-करुणा (Self-Compassion) ही दुर्बळता नाही, ती एक शक्ती आहे. विशेषतः संकटाच्या काळात ही शक्ती आपल्याला आधार देते. स्वतःशी दयाळूपणे वागणे शिकणे म्हणजे आपल्या भावनांना आणि अनुभवांना स्वीकारणे आणि त्यासोबत स्वतःवर प्रेम करणे. यामुळे आपण केवळ कठीण प्रसंगांना अधिक चांगल्या प्रकारे सामोरे जात नाही, तर आपले आयुष्य अधिक शांत आणि आनंदी बनवतो.

पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही स्वतःला अडचणीत किंवा दुःखी अवस्थेत पहाल, तेव्हा क्षणभर थांबा आणि स्वतःशी दयाळूपणे वागण्याचा प्रयत्न करा. तुम्ही यासाठी पात्र आहात!

तुम्हाला काही शंका असतील किंवा आत्तापर्यंतच्या लेखांमध्ये जी तंत्रे सांगण्यात आली आहेत त्यापैकी काही तुम्हाला स्वतःसाठी वापरायचे असेल तर कमेंट मध्ये सांगा. 

तुमच्या प्रतिक्रियांचे स्वागत आहे. 

😊लेख आवडल्यास नावासहीत शेयर करू शकता. किंवा ब्लॉग लिंक सुद्धा शेयर करू शकता. ♾️

This article is also available at - 👇🏻

http://gauriharshal.blogspot.com/2025/05/the-art-of-self-compassion.html

Copyright © 2017। All Rights Reserved.

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

(एम ए क्लिनिकल सायकॉलॉजी, समुपदेशन ) 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल 

ह्या ग्रुप वर सोमवार पासून पुढील काही दिवस एक नवीन टास्क सुरू करण्यात येणार आहे. ज्यांना सहभागी व्हायचं आहे त्यांनी लवकर जॉईन करा. इट्स फ्री , तुमच्या जवळच्या आणि खात्रीशीर लोकांना तुम्ही सहभागी करू शकता.

https://chat.whatsapp.com/Ku16BVwA1oXAqEKndfmuTC

WhatsApp channel link 

https://whatsapp.com/channel/0029Va4upbh0G0Xn2Q2tpK3K