मॉर्निंग मंत्र

मॉर्निंग मंत्र

तुमच्या बाबतीत सुद्धा असं होतं का? 

कुठलाही निर्णय घेताना आपण जर कोणी आपल्याला सल्ला विचारला तर अतिशय छान पद्धतीने विचार करून त्याला सल्ला देतो. 

आणि त्या उलट स्वतःच्या बाबतीत जर एखादा निर्णय घ्यायचा असेल तर मात्र कुठे ना कुठेतरी आपण कोणावर तरी अवलंबून राहतो. इथे आपला स्वतःवर सहजासहजी विश्वास बसत नाही. कुणीतरी आपल्याला पटवून द्यावं लागतं की आपण एखादी गोष्ट करण्यासाठी पुरेसे आहोत. 

असं का होत असेल? 

कारण आपल्याला वाटतं की आपल्याकडून निर्णय घेण्यात जर चूक झाली तर 

👉ती चूक नसून फार काहीतरी मोठा अपराध असेल.

👉लोक आपल्याला नावं ठेवतील.

👉 आणि मग नकळतच आपण स्वतःबद्दल विश्वास दाखवू लागतो. 

अशा वेळेस काय करायचं? 

🧡प्रयत्नपूर्वक स्वतःवर विश्वास ठेवायला शिकावे.

🧡मार्गदर्शन करायला, प्रोत्साहन द्यायला किंवा कोणता निर्णय घ्यावा हे सांगायला प्रत्येक वेळी कोणीतरी जवळ असेलच असे नाही.

कधीतरी तुम्हाला स्वतःच्या विचारांवर आणि निर्णयक्षमतेवर विश्वास ठेवायला शिकावे लागते.

🧡 न डगमगता निर्णय घ्या. 

🧡निकालातून शिका. 

🧡चुका झाल्या तरी त्या चुका सुधारा. पुन्हा प्रयत्न करा.

🧡आपण नेहमी बरोबरच असू, अशी अपेक्षा स्वतःकडून ठेवू नका.

स्वतःवरचा विश्वास कधीच चूक न करण्यातून येत नाही. तो या जाणिवेतून येतो की आपण चुका हाताळू शकतो, त्यातून शिकू शकतो आणि पुढे जात राहू शकतो.

मार्ग शोधण्याच्या आपल्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा.

लक्षात घ्या, निर्णय घेतल्यानंतर झालेल्या चुकींमधून शिकणे हे निर्णय न घेण्यापेक्षा कधीही चांगलेच असते. कारण तेव्हा काय करू नये हा अनुभव आपल्या गाठीशी आलेला असतो. 

जेव्हा आपण स्वतःवर अविश्वास दाखवतो तेव्हा नकळतच आपण आपल्या आयुष्याची दोरी दुसऱ्यांच्या हातात देत असतो. 

सो मंडळी निर्णय घ्या आणि त्या निर्णयाला योग्य किंवा बरोबर सिद्ध करण्यासाठी शक्य तेवढे प्रयत्न करा. 

बाकी सगळं दत्तात्रेयार्पणमस्तू!!! शुभं भवतु!!!

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल 

मॉर्निंग मंत्रा

मॉर्निंग मंत्रा 

💫ठरवलेले काम सोपे करा

बऱ्याचदा काय करायला हवे हे माहीत असणे पुरेसे नसते.

व्यायाम करावा, अभ्यास करावा, वाचन करावे, एखादे कौशल्य शिकावे, लवकर झोपावे किंवा फोनचा वापर कमी करावा, हे तुम्हाला माहीतच असते.

आणि तरीही माहीत असणे म्हणजे प्रत्यक्ष करणे असे नसते.

हे अंतर कमी करण्यासाठी मानसशास्त्रात एक सोपी पद्धत आहे: "इम्प्लिमेंटेशन इंटेन्शन्स (कृतीचा आधीच ठरवलेला आराखडा)." 

यामध्ये अस्पष्ट इच्छा ठेवण्याऐवजी आपण आधीच ठरवतो:

जेव्हा विशिष्ट प्रसंग घडेल, तेव्हा मी विशिष्ट कृती करीन.

आणि हे जास्त प्रभावी ठरते, कारण प्रसंग आल्यावर तुम्हाला पुन्हा निर्णय घ्यावा लागत नाही.

उदाहरण द्यायचं झालं तर, 

✓व्यायाम करायचा आहे?

कामावरून आल्यावर → २० मिनिटे चालणे.

✓जास्त वाचायचे आहे?

जेवणानंतर → १० पाने वाचणे.

✓अभ्यास करायचा आहे?

नाश्त्यानंतर → ३० मिनिटे अभ्यास.

✓फोन जास्त वापरला जातो?

स्क्रोलिंग सुरू होताच → फोन बाजूला ठेवणे.

महत्त्वाचे म्हणजे, एक नेमका प्रसंग आणि एक नेमकी कृती यांची जोडी लावणे.

इथे तो प्रसंग घडला की काय करायचे हे तुम्हाला आधीच माहीत असते.

त्यामुळे पुन्हा विचार करण्यात वेळ घालवला जात नाही.

सो प्रसंग नेमका ठरवा.

कृती इतकी छोटी ठेवा की ती प्रत्यक्षात करता येईल.

आणि मग ती नियमितपणे पुन्हा करा.

आधी घेतलेले छोटे निर्णय चांगल्या सवयी पाळणे खूप सोपे करू शकतात.

लक्षात घ्या फक्त काय करायचे ते ठरवू नका. केव्हा आणि कसे करायचे तेही ठरवा.

तुम्हाला ह्या टिप्स कशा वाटल्या कमेंटमध्ये नक्की सांगा. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल 

मी नाही म्हणाले तर? भाग 7

मी नाही म्हणाले तर? भाग 7 

अनघा सुशिक्षित आणि आजच्या युगाची स्त्री. 

पण असं असूनही अनघाला लहानपणापासून इतरांची मर्जी राखायची सवय लागली होती. लग्न आधीची ही सवय लग्नानंतरही कायम राहिली. कारण व्हायचं काय इतरांची मन राखत असल्यामुळे कुठे ना कुठेतरी तिचं कौतुक व्हायचं, तिचं उदाहरण इतरांना सांगितलं जायचं. आणि मग अनघाच्या अंगावर नकळत मुठभर मास चढायचं. 

पण इतरांची इच्छा पूर्ण करताना तिचा जीव मेटाकुटीला यायचा. अशावेळी ती स्वतःला नंतर केल्या जाणाऱ्या कौतुकापोटी रेटत राहायची. 

तिला सतत वाटायचं की आपल्यामुळे आजूबाजूच्या कोणाचेही मन दुखावले जाऊ नये. शेजारी पाजारी, सासर-माहेर, मित्र-मंडळी... प्रत्येकाला काय वाटेल, याचा विचार करून ती नेहमी स्वतःचे निर्णय घेत असे.

कुठेतरी बाहेर जायचे असेल, पण मैत्रिणींनी नकार दिला तर ती स्वतःचा प्लॅन रद्द करायची. कोणाला तिचे एखादे वागणे खटकले तर ती रात्री झोपेतही त्याचाच विचार करत राहायची. तिला नेहमी वाटायचे, ' आजूबाजूला सगळेजण मला साधी आणि समजूतदार म्हणत आहेत. आणि मला आयुष्यभर माझी तीच इमेज राखायची आहे. जर मी असं केलं नाही तर माझ्या अस्तित्वाला काहीच अर्थ उरणार नाही.’

हळूहळू तिच्या या स्वभावाचा फायदा घेत लोकांनी तिला एका चौकटीत बसवून टाकले होते. 

पण आता त्या चौकटीत अनघाचा श्वास गुदमरू लागला होता. कारण तिथे तिला स्वतःचे मत स्पष्टपणे मांडायची परवानगी नव्हती. आता ती लोकांच्या तालावर नाचणारी एक बाहुली झाली होती. 

एक दिवस, तिच्या एका खूप जवळच्या व्यक्तीने तिच्या एका लहानशा निर्णयावर जाहीरपणे नाखुशी दाखवली आणि तिला टोमणा मारला, "तू आता खूप बदललीस, तुझा हा स्वार्थीपणा मला अजिबात आवडला नाही."

त्या एका वाक्याने अनघाला प्रचंड धक्का बसला. ती आयुष्यभर लोकांच्या पसंतीसाठी झटली होती, आणि आज एका क्षणात ते लोक नाराज झाले! तिला सुरुवातीला खूप अपराधी वाटले. तिने विचार केला, 'मी खरंच वाईट वागले का?'

पण त्या रात्री, आरशासमोर उभी राहून तिने स्वतःकडे पाहिले. तिला जाणवले की गेल्या वीस वर्षांत तिने स्वतःसाठी कधी एक श्वासही घेतला नव्हता. तिने लोकांची मंजुरी मिळवली खरी, पण त्या बदल्यात तिने स्वतःची शांतता, तिची स्वप्ने आणि तिचे मन पूर्णपणे गमावून टाकले होते.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी अनघाने एक मोठा निर्णय घेतला. तिने स्वतःला विचारले, 'जर मी लोकांच्या मर्जीप्रमाणे वागणे आजच थांबवले, तर काय होईल?'

सुरुवातीला तिला त्रास झाला. पण तिने लोकांच्या नाके मुरडण्याकडे, तिच्यावर होणाऱ्या टीकेकडे दुर्लक्ष करायला सुरुवात केली. जेव्हा कोणी तिला मनाविरुद्ध काही करायला सांगायचे, तेव्हा ती शांतपणे 'नाही' म्हणायला शिकली. तिने स्पष्टीकरण देणं सोडून दिलं.

अर्थातच, यामुळे सुरुवातीला अनेक जण तिच्यावर रुसले, रागवले. पण अनघा आता घाबरली नाही. 

हळूहळू त्या टीकेच्या आणि रोषाच्या गोंधळातून तिला एक गोष्ट स्पष्ट जाणवू लागली— तिच्या मनाची शांतता ही कोणाच्याही कौतुकापेक्षा किंवा मंजुरीपेक्षा कैक पटीने जास्त मोलाची आहे!

या गोष्टीवरून आपण काय शिकतो?

लोकांच्या आवडीनिवडींपेक्षा तुमच्या मनाची शांतता लाख मोलाची असते!

आपल्याला लहानपणापासून असंच शिकवलं जातं की, सगळे आपल्याला 'चांगलं' म्हणायला हवेत. 

कळत नकळत लोकांचं मत आपल्यासाठी सर्वात महत्त्वाचं होत जातं. सर्वांना खूश ठेवणं, कोणाला राग येऊ न देणं यातच आपण आयुष्य घालवतो. आतमध्ये खूप रडावंसं वाटत असतानाही चेहऱ्यावर खोटं हसू आणतो. आतून स्पष्ट 'नाही' म्हणायचं असतं, तरी तोंडातून सहज 'हो' म्हणून मोकळे होतो.

पण खरं काय आहे माहीत आहे का? तुमच्या मनाची शांतता ही लोकांच्या टाळ्यांपेक्षा आणि कौतुकापेक्षा कैक पटीने जास्त महत्त्वाची आहे.

इतरांना खूश करण्याच्या या नादात आपण स्वतःशीच प्रतारणा करतो. आपण जणू दुसऱ्यांच्या नाटकातील असे कलाकार बनतो, ज्यांचे डॉयलॉग आपण कधी लिहिलेलेच नसतात. या सगळ्या दगदगीत आपला स्वतःचा मूळ आवाज कुठे तरी हरवून जातो, श्वास गुदमरल्यासारखा होतो आणि आयुष्य रिकामं वाटू लागतं.

 जे लोक तुमची ऊर्जा सतत शोषून घेतात, त्यांना खूश करून शेवटी काय हातात पडतं? कोणतंही बक्षीस नाही, तर स्वतःलाच दिलेली ती एक शिक्षा असते!

मनाची शांतता टिकवण्यासाठी कोणाच्या टाळ्यांची किंवा शाबासकीची गरज नसते. ही शांतता जरी आतली असली, तरी ती खूप मजबूत असते. ती रात्री तुम्हाला डोळे मिटून शांत झोप देते, आरशात स्वतःच्या डोळ्यात हसून पाहण्याची ताकद देते. हे स्वातंत्र्य कोणतीही लोकांची वाहवा तुम्हाला कधीच देऊ शकत नाही.

त्यामुळे, काही लोकांना तुमच्याबद्दल गैरसमज होणार असेल तर होऊ द्या, चार चौघांना टीका करू द्या. प्रत्येकाला पटवून देत बसण्याची गरज नाही. जर कोणाची पसंती मिळवण्यासाठी तुम्हाला स्वतःलाच गमवावं लागत असेल, तर त्या पसंतीला काहीच अर्थ नाही.

लोकांच्या कौतुकासाठी तुमचा जन्म झालेला नाही—तुम्ही मोकळा श्वास घेण्यासाठी जन्म घेतला आहात. त्यामुळे लोकांच्या कौतुकाच्या नजरा नाही मिळाल्या तरी चालतील, पण तुमच्या मनाची शांतता कधीही गमावू नका.

थोडंसं स्वतःशी बोलूया ... 

Self Reflection Questions…

१. "आजपर्यंतच्या आयुष्यात लोकांकडून 'साधी आणि समजूतदार' असण्याचे प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी तुम्ही स्वतःच्या कोणत्या इच्छांचा आणि आनंदाचा बळी दिला आहे?"

२. "जेव्हा तुम्ही पहिल्यांदा कोणाला 'नाही' म्हणाल, तेव्हा लोकांच्या रोषापेक्षा स्वतःला मिळणाऱ्या मोकळ्या श्वासाची किंमत तुम्हाला मोठी वाटेल का?"

३. "तुमच्या मनाची शांतता गमावून मिळवलेल्या त्या 'कौतुकाला' आज आरशासमोर उभे राहून तुम्ही किती गुण द्याल?"

जाता जाता :

स्वतःच्या सुखाचा ताबा दुसऱ्यांच्या हातात देणं आजच थांबवा. कारण तुमची शांतता ही कोणत्याही कौतुकापेक्षा कैक पटीने अधिक मौल्यवान आहे!

तुम्हाला ही लेखमालिका उपयोगी ठरत असेल तर ती इतरांपर्यंत सुद्धा पोहोचवा. व्हाट्सअप चैनल ची लिंक शेअर करून इतरांना स्वतःमध्ये योग्य बदल घडवून आणण्यासाठी प्रोत्साहन द्या. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

योग्य जागा

योग्य जागा

सेशनच्या डायरीतून,

फोनची मेसेज टोन वाजली आणि मी घड्याळाकडे पाहिलं. 

आजचा  क्लायंट — समीर, वय चौतीस, एका मोठ्या आयटी कंपनीत सिनिअर डेव्हलपर. 

अपॉइंटमेंट घेताना "भेटण्याचं कारण" त्याने फक्त एक ओळ लिहिली होती: "मला वाटतं, मीच कमी पडतोय."

सेशन सुरू होताच तो समोर स्क्रीनवर दिसला.  

शर्ट इस्त्रीचा कडक, पण खांदे झुकलेले.

 खुर्चीवर बसताच म्हणाला, "मॅडम, सरळ सांगा, माझ्यात काय कमी आहे? सहा वर्षं जीव तोडून काम केलं. तरी प्रत्येक वेळी प्रमोशन दुसऱ्यालाच मिळतं."

पहिल्या पाच मिनिटांतच मला एक गोष्ट जाणवली. तो माझ्याकडे उत्तर मागत नव्हता.  तर स्वतःला दोषी ठरवून एकदाचं मोकळं व्हायचं होतं त्याला.

“ तुझ्या पूर्ण दिवसाची सुरुवात ते शेवट कसा होतो ते सांग," मी म्हटलं.

तो सांगू लागला. रात्री अकरापर्यंत थांबून तो सगळी सिस्टिम सांभाळतो. गेल्या वर्षी एक प्रोजेक्ट त्याने वाचवला, पण क्लायंटसमोरच्या सादरीकरणात श्रेय घेतलं त्याच्या मॅनेजरने. 

मीटिंगमध्ये त्याने एखादी कल्पना मांडली तर कोणी ऐकत नाही; तीच कल्पना पंधरा मिनिटांनी दुसरं कोणी बोललं की सगळे "व्वा!" म्हणतात.

 परवा मॅनेजर हसत म्हणाला, "समीर, तू टेक्निकली उत्तम आहेस रे, पण तू  'टीम प्लेअर' नाहीस."

"तेव्हा तुला काय वाटलं?"

"मला वाटलं की... बहुतेक तो बरोबरच आहे." 

तो खिन्नपणे हसला. "आजकाल रात्री झोप लागत नाही. आरशात पाहिलं की वाटतं, मी कुठल्याच कामाचा नाही."

मी त्याचा एक शब्द मनात नोंदवला: "बहुतेक." आत्मविश्वास कसा कमी होत जातो ते त्या एका शब्दात होतं. 

रोज एकच आरसा समोर धरला की माणूस तेच प्रतिबिंब खरं मानायला लागतो. आरसा खराब असू शकतो, हा विचारच तो विसरून गेला होता.

माझ्या खिडकीत दोन कुंड्या होत्या.

 एकीत मनी प्लांट, हिरवागार, पसरलेला. दुसरीत गुलाब, पानं पिवळी, एकही कळी नाही.

"समीर, त्या दोन कुंड्यांकडे बघ. काय दिसतं?"

तो गोंधळला. "मनी प्लांट मस्त आहे. पण गुलाब... जवळपास गेलेलाच दिसतोय."

"असंच मलाही वाटत होतं," मी म्हणाले. "दोन वर्षं मी त्याला खत दिलं, रोज पाणी दिलं, त्याच्याशी बोलले सुद्धा. काही उपयोग नाही. शेवटी मला वाटलं, गुलाबाला वाचवणं माझ्या हातात नाही."

त्यानंतर मी फोन काढला आणि त्याला एक फोटो दाखवला: गच्चीवर उन्हात डोलणारा, लालभडक कळ्यांनी लगडलेला गुलाब. 

"हा तोच आहे. एका रविवारी चिडून मी त्याला खिडकीतून उचलून गच्चीत ठेवलं. आठ दिवसांत पालवी फुटली. आज तो गच्चीतच असतो. ही खिडकीतली कुंडी मी मुद्दाम ठेवलीय, तुझ्यासारख्यांना दाखवायला."

तो फोटोकडे बघतच राहिला. "म्हणजे गुलाबात दोष नव्हता..."

"अहं गुलाब कमजोर नव्हता. त्याची जागा चुकीची होती."

खोलीत काही क्षण शांतता पसरली. 

मग मी त्याला समजेल अशा भाषेत सांगितलं.  प्रत्येक माणसात वाढण्याची, फुलण्याची एक नैसर्गिक ओढ असते, पण त्यासाठी योग्य वातावरण लागतं.  

माणसाला फुलायला तीन गोष्टी हव्या असतात: 

✓स्वतःचे निर्णय घेण्याचं स्वातंत्र्य,

✓आपण सक्षम आहोत ही जाणीव आणि ✓कुठेतरी आपण 'आपले' आहोत ही भावना. 

जिथे या तिन्हीचा अभाव असतो, तिथे कितीही हुशार माणूस असला तरी कोमेजतोच.

"पण मॅडम," तो म्हणाला, "हे सगळं सोपं वाटतं. कदाचित मॅनेजर बरोबर असेल तर?"

हा प्रश्न मला आवडला. कारण हाच प्रामाणिक प्रश्न होता.

 "म्हणूनच आपण पुरावे गोळा करू," मी म्हटलं. "भावनेवर नाही, पुराव्यांवर निर्णय घ्यायचा. मी तुला तीन प्रश्न देते. पुढच्या आठवड्यापर्यंत त्यांची उत्तरं लिही.

१. मी कुठे असताना वेळ कसा गेला कळत नाही? 

२. माझं म्हणणं कुठे न मागताच ऐकलं जातं? ३. कुठल्या कामानंतर मी थकतो, पण रिकामा झाल्यासारखा वाटत नाही?"

पुढच्या आठवड्यात समीरने तिन्ही प्रश्नांची उत्तरं लिहून पाठवली. 

पहिल्या पानावर एक जुनी आठवण होती. कॉलेजमध्ये असताना त्याने एका ग्रामीण शाळेसाठी मोफत ॲप बनवलं होतं, मुलांच्या आरोग्याच्या नोंदींसाठी. 

मुख्याध्यापिका फोनवर रडल्या होत्या, "तुझ्यामुळे आमच्या मुलांचा ताप वेळेवर पकडला गेला." हे सांगताना त्याचे डोळे चमकले. 

मी गेल्या महिन्याभरात पहिल्यांदा त्याच्या चेहऱ्यावर उत्साह पाहिला.

"पाहिलंस?" मी म्हटलं. "तू कमी पडत नव्हतास. तू चुकीच्या मोजपट्टीने मोजला जात होतास. तिथे 'टीम प्लेअर' असणं म्हणजे श्रेय सोडून देणं असा अर्थ होता."

आम्ही पुढचे दोन महिने काम केलं. मी त्याला राजीनामा द्यायला सांगितला नाही. राजीनामा हा निर्णय नसतो, ती फक्त एक दिशा असते. आधी आम्ही त्याच्या आत्मसन्मान जागवण्याच्या दिशेने काम केलं. झोपेच्या सवयी ठीक केल्या, 'मी निरुपयोगी आहे' या विचाराला पुराव्यांनिशी आव्हान दिलं. 

मग त्याने नेटवर्किंग सुरू केलं, जुने सहकारी भेटले, आपलं काम मांडायला शिकला.

तीन महिन्यानंतर समीरने पुन्हा एकदा समुपदेशनासाठी अपॉइंटमेंट घेतली. 

सेशन जॉईन केल्यानंतर बघितलं हातात छोटी कुंडी, आत एक गुलाबाचं रोप.

"नव्या कंपनीकडून पहिला पगार आला," तो हसत म्हणाला. "हेल्थ-टेक स्टार्टअप आहे. ग्रामीण दवाखान्यांसाठी सिस्टिम बनवतोय. पहिल्याच आठवड्यात सीईओने माझी कल्पना ऐकून घेतली आणि म्हणाले, 'हे तुझं आहे, तूच कर.' मॅडम, मी रात्री अजूनही उशिरापर्यंत काम करतो, पण आता झोप शांत लागते."

"हे रोप खिडकीसाठी नाही हं," तो डोळे मिचकावत म्हणाला. "गच्चीसाठी."

त्याचं सेशन संपल्यानंतर मी बराच वेळ खिडकीतल्या त्या पिवळ्या गुलाबाकडे पाहत बसले. मीही एकेकाळी एका चुकीच्या खिडकीत सहा वर्षं कोमेजत राहिले होते, आणि 'दोष माझाच आहे' असं मानत राहिले होते. कधी कधी माणसाला स्वतःवर विश्वास ठेवायला कुणीतरी योग्य रस्ता दाखवावा लागतो.

तात्पर्य - 

कधी कधी तुमची किंमत कमी नसते; तुम्ही चुकीच्या जागी असता. योग्य मोजपट्टी आणि योग्य वातावरण मिळालं की तीच माणसं बहरतात. 

म्हणून स्वतःला दोष देण्याआधी स्वतःला प्रश्न विचारा:

👉 मी कमी आहे की माझी जागा चुकीची आहे? 

🧡आणि जागा बदलण्याआधी पुरावे गोळा करा, घाईत नाही, विचारपूर्वक.

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर 

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

मी नाही म्हणाले तर? भाग 6

मी नाही म्हणाले तर? भाग 6 

प्राची , (नाव बदलले आहे)

 प्राची माझ्याकडे आली तेव्हा तिच्या मनात स्वतःच्या बाबतीत भरपूर शंका होत्या. 

कारण घरातली मोठी सून, मोठी मुलगी, दोन मुलांची आई, कर्तबगार नवऱ्याची बायको, बहिण, वहिनी वगैरे वगैरे नात्यांमध्ये वावरताना कुठेतरी तिचा स्वतः मधला चार्म हरवला आहे असं तिला पहिल्यांदा जाणवलं ते तिच्या विसाव्या एनिवर्सरीला. 

देर आये दुरुस्त आये म्हणत प्राचीने कौन्सिलिंग सेशन्स ना आणि थेरपीला सुरुवात केली. 

तिचा सगळ्यात मोठा प्रॉब्लेम होता ते म्हणजे इतरांची मने सांभाळणे. कधी कधी ती स्वतःसाठी मर्यादा आखायची सुद्धा. आणि त्याचे काटेकोरपणे पालनही करायची. पण लहानपणापासून मनावर जे संस्कार झाले होते ते मात्र तिला त्या सगळ्यातून अजूनही बाहेर येऊ देत नव्हते. 

परिणामी जेव्हा तिच्या शरीरावर तिच्या मनस्थितीचा परिणाम होऊ लागला, तेव्हा तिने स्वतःसाठी ठामपणे पाऊल उचलायला सुरुवात केली. 

नेमकं काय? ते तुम्हाला खाली वाचल्यावर समजेलच…

“इतरांचा आनंद ही तुमची जबाबदारी नसते.”

लहानपणापासून आपल्या मनावर ही गोष्ट खूप खोलवर बिंबवलेली असते की इतरांना खुश ठेवणं ही आपली जबाबदारी आहे. किंबहुना हा आपल्या जगण्याचा एक महत्त्वाचा उद्देश आहे. आणि बऱ्याचदा या गोष्टीचा सरळ सरळ संबंध आपल्या अस्तित्वाशी जोडला जातो. 

कसा ते माहित आहे? 

जर आपण आपल्या आजूबाजूच्या व्यक्तींच्या चेहऱ्यावर हसू आणण्यात आणि ते टिकवून ठेवण्यात यशस्वी झालो तरच आपण महत्त्वाचे असतो. 

जर त्या व्यक्ती खुश असतील तर तुम्हाला खुश असण्याचा अधिकार आहे. पण जर कोणत्याही कारणाने त्या व्यक्ती दुःखी असतील तर तुम्ही तुमचा आनंद बाजूला ठेवायला हवा. आणि आधी त्यांच्या आयुष्यातील गोष्टी नीट होण्याची वाट बघायला हवी किंवा त्या गोष्टी नीट करण्यासाठी प्रयत्न करायला हवा. 

आपणही या सगळ्या गोष्टी कुठे ना कुठेतरी मान्य केलेल्या असतात पण लक्षात घ्या आपण इतरांचे आयुष्य नीट करण्याचा ठेका घेतलेला नसतो. आपण त्यांचे विचार, त्यांच्या निवडी आणि त्यामुळे त्यांच्या मनावर होणारे परिणाम किंवा त्यांच्या वाट्याला येणारी दुःख यांच्यावर नियंत्रण मिळवू शकत नाही. 

त्यामुळे अर्थातच त्यांचा मूड सांभाळणं तुमच्या हातात नसतं. ते तुमचं काम नाही. 

आनंद म्हणजे काही गिफ्ट नाही जे छानपैकी सजवून एखाद्याला दिले. ही प्रत्येकाची वैयक्तिक जबाबदारी असते आणि ती ज्याची त्यानेच उचलायची असते. 

नात्यांमध्ये बऱ्याचदा एखाद्या स्पेसिफिक व्यक्तीकडून अशा अपेक्षा ठेवल्या जातात. आणि ज्या व्यक्तीला लहानपणापासून इतरांना खुश केलं तरच आपण आयुष्यातील एखाद्या महत्त्वाच्या गोष्टीसाठी पात्र आहोत असं वाटत असतं त्या व्यक्ती आयुष्यभर इतरांना खुश करण्यासाठी स्वतःला त्रास करून घेत असतात. 

आपल्या आयुष्यातही अशा काही व्यक्ती असतात ज्यांच्यासाठी आपण कितीही काहीही केलं तरी त्या व्यक्ती कधीच खुश होत नाहीत. त्या कुठल्याही गोष्टीसाठी आपलं कौतुक करत नाहीत आणि कितीही कष्ट घेतले तरी ते त्यांच्यासाठी पुरेसे नसतात. 

परिणामी त्या व्यक्तींच्या अशा स्वभावामुळे आपल्याला मात्र वारंवार मनस्तापाला सामोरे जावे लागते. आपण कितीही आनंदाने एखादी गोष्ट पूर्ण केली तरी अशा व्यक्तींमुळे आपल्याला तो आनंद मनापासून उपभोगता येत नाही. 

 

पर्यायाने कित्येकदा आपण चिडचिड करू लागतो, स्वतःला अपराधी समजत असतो आणि आपल्या स्वतःच्या एखाद्या यशाला सुद्धा आपण मनापासून स्वीकारू शकत नाही. 

या सगळ्यावर उपाय काय असेल तर आपल्या आजूबाजूच्या व्यक्तींना आपण आनंदी ठेवू शकतो, खुश करू शकतो या भ्रमातून लवकरात लवकर बाहेर पडणे. 

तुम्ही तुमचे आई-वडील, तुमचा जोडीदार, मुलं, मित्र-मैत्रिणी किंवा सहकारी यापैकी कोणाच्याही आनंदासाठी जबाबदार नसता हे स्वतःच्या मनावर बिंबवणे खूप जास्त गरजेचे असते. 

मग तुम्ही काय करू शकता? 

तर 

🧡 तुम्ही त्यांच्यावर भरभरून प्रेम करू शकता 

💕त्यांना गरज असते तेव्हा तुम्ही त्यांचे सपोर्ट सिस्टीम होऊ शकता किंवा 

❣️कधी कधी फक्त त्यांची साथ सुद्धा देऊ शकता 

पण त्या व्यतिरिक्त त्यांच्या आनंदाची जबाबदारी मात्र कधीच तुमची असू शकत नाही. त्यांचा आनंद ही सर्वस्वी त्यांची स्वतःची जबाबदारी असते. 

तुमच्या आजूबाजूच्या या व्यक्तींना त्यांच्या भावना हाताळणे शिकणे कधी कधी गरजेचे असते. कारण त्यांच्या भावनांची ओझी वाहण्यासाठी तुमचा जन्म नक्कीच झालेला नसतो. 

तुम्ही तुमचं आयुष्य घडवण्यासाठी आणि ते भरभरून जगण्यासाठी जन्माला आलेले असतात. 

त्यामुळे लक्षात घ्या जेव्हा तुम्ही इतरांना वाचवणे थांबवता, तेव्हा तुम्ही खऱ्या अर्थाने स्वतःला वाचवलेले असते. 

कारण कधी कधी काही व्यक्तींना आपण मदत करण्यापेक्षा फक्त वाट दाखवण्याची गरज असते. त्या वाटेवर चालण्याची जबाबदारी ही त्यांची असते आपली नाही. तो निर्णय सर्वस्वी त्यांनी घ्यायचा असतो.

Self-Reflection Question:

१. विचार करण्यासाठी 

"गेल्या काही दिवसांत तुम्ही अशा कोणत्या व्यक्तीचा मूड किंवा आनंद सांभाळण्यासाठी स्वतःच्या आनंदाचा बळी दिला आहे, जो शेवटी तुमच्या लक्षात आला?"

२. स्वतःला विचारायचा प्रश्न :

"इतरांना सतत खूश ठेवण्याच्या या ओझ्यामुळे तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या कोणत्या आवडीला किंवा स्वप्नाला मागच्या पानावर ढकललं आहे?"

३. पुढच्या पावलासाठी

"आज रात्री स्वतःला फक्त एवढंच विचारा— 'जर मी आज कोणाचेही मन न सांभाळता फक्त माझ्या स्वतःसाठी जगलो/जगले, तर मी काय करेल?”

तुम्हाला ही लेखमालिका उपयोगी ठरत असेल तर ती इतरांपर्यंत सुद्धा पोहोचवा. व्हाट्सअप चैनल ची लिंक शेअर करून इतरांना स्वतःमध्ये योग्य बदल घडवून आणण्यासाठी प्रोत्साहन द्या. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर 

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मी नाही म्हणाले तर? भाग 5

मी नाही म्हणाले तर? भाग 5

माझ्याकडे येणाऱ्या अनेक महिलांच्या बाबतीत मी एक गोष्ट नेहमी पाहते. ती म्हणजे एखादी

स्त्री जेव्हा कुटुंबातील प्रत्येकाची काळजी घेण्यासाठी स्वतःच्या सुखाचा, विश्रांतीचा आणि आवडीचा बळी देते, तेव्हा समाज तिला 'गुणी' आणि 'समंजस' मानतो. 

पण तीच स्त्री ज्या दिवशी स्वतःसाठी एक तास मागायला लागते, थकल्यावर "आज मी स्वयंपाक करू शकत नाही" असं सांगते, किंवा स्वतःच्या स्वप्नांचा विचार करू लागते—त्याच क्षणी लोकांचे चेहरे बदलतात. लोक लगेच टोमणा मारतात, "फारच स्वार्थी झाली आहेस आजकाल... फक्त स्वतःचाच विचार करतेस!"

पण तुम्ही कधी विचार केलाय का, की स्वतःवर प्रेम करणं आणि स्वतःची काळजी घेणं म्हणजे 'स्वार्थीपणा' कसा काय असू शकतो?

जेव्हा तुम्ही स्वतःला प्राधान्य द्यायला सुरुवात करता, तेव्हा लोकांच्या भुवया उंचावणे साहजिक आहे. "तू बदलली आहेस", "तू आता खूप कठोर झाली आहेस", "तुला कोणाची काही काळजी वाटत नाही" अशी वाक्य बोलून दाखवली जातील. 

पण खरं काय आहे माहितीये? ज्या लोकांना तुमच्या आत्मसमर्पणाची, तुमच्या बलिदानाची सवय झाली होती, त्यांना तुमचं स्वतःवरचं हे प्रेम एका धोक्यासारखं वाटतं!

तुम्ही स्वार्थी नाही आहात—फक्त फरक एवढाच आहे की, ज्या बलिदानाच्या केंद्रस्थानी आधी ते लोक होते, तिथून आता तुम्ही स्वतःला केंद्रस्थानी आणलं आहे. आणि हीच गोष्ट त्यांना सहन होत नाही.

कारण स्वतःवर प्रेम करणं म्हणजे:

 ✓तुमची जी ऊर्जा आधी लोकांना खूश करण्यात वाया जात होती, ती आता स्वतःसाठी वापरणे.

 ✓तुम्हाला आतून दुखवणाऱ्या मागण्यांना स्पष्ट 'नाही' म्हणणे.

 ✓स्वतःला नको असलेल्या भूमिकांच्या बंधनात अडकवून न ठेवणे.

जे लोक तुम्हाला सतत स्वतःच्या सोयीसाठी वापरू इच्छित होते, त्यांच्यासाठी तुमचा हा बदल नक्कीच त्रासदायक असणार.

त्यामुळे, लोकांनी तुम्हाला गैरसमजातून 'स्वार्थी', 'कठोर' किंवा 'संवेदनहीन' म्हटलं तर ते स्वीकारायला शिका. हा तुम्ही स्वतःमध्ये केलेल्या बदलाचा एक नैसर्गिक कर आहे, जो तुम्हाला भरावाच लागतो. 

ज्या लोकांना तुम्ही आधीसारखं तुटलेलं आणि दबलेलं पाहायला आवडत होतं, त्यांच्याकडून कौतुकाची अपेक्षा धरून तुम्ही जगू शकत नाही.

खरे स्वतःवरचे प्रेम तुम्हाला अधिक अस्सल, परिपूर्ण आणि कणखर बनवते. पण यासाठी अशा लोकांना नाराज करावेच लागते, ज्यांना फक्त तुमच्या 'वापराची' आणि 'सोयीची' किंमत होती.

🤔 पण स्वतःला त्रास होतोच अशावेळी काय करायचं? 

जेव्हा जेव्हा तुमच्यावर हा 'स्वार्थीपणाचा' शिक्का मारला जाईल, तेव्हा एक खोल श्वास घ्या आणि स्वतःला सांगा— "मी कोणाचाही विश्वासघात करत नाहीये, मी फक्त स्वतःशी प्रामाणिक राहतेय." आणि जर एखादी व्यक्ती स्वतःवर प्रेम करणाऱ्या स्त्रीच्या सोबत उभी राहू शकत नसेल, तर ती तुमची समस्या नाही!

स्वतःवर प्रेम करणे हा स्वार्थीपणा नाही. हे तर तुमचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी, स्वाभिमानाने जगण्यासाठी आणि खऱ्या स्वातंत्र्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

या 'स्वार्थीपणाच्या' टॅगला न घाबरता सामोरे जाण्याचे सोपे मार्ग:

१. 'स्वार्थीपणा' (Selfishness) आणि 'आत्म-काळजी' (Self-care) यातील फरक ओळखा:

लोकांना दुखावून स्वतःचा फायदा करून घेणे म्हणजे स्वार्थीपणा. पण स्वतःची मानसिक व शारीरिक क्षमता टिकवून ठेवण्यासाठी स्वतःला वेळ देणे म्हणजे आत्म-काळजी (self care). हे दोन वेगळे मार्ग आहेत.

२. गिल्ट (Guilt) ऐवजी स्वाभिमान निवडा:

जेव्हा कोणी तुम्हाला 'बदललीस' म्हणेल, तेव्हा मनात अपराधी वाटू देऊ नका. उलट मनात म्हणा, "हो, मी माझ्या स्वतःच्या आरोग्यासाठी आणि आनंदासाठी बदलले आहे, आणि हे योग्य आहे."

३. प्रत्येकाला खूश ठेवण्याचा अट्टाहास सोडा:

तुम्ही कितीही चांगले वागलात, तरीही जग तुमच्याकडून अधिकचीच अपेक्षा करेल. त्यामुळे सगळ्यांना खूश करण्याचा प्रयत्न सोडून स्वतःची शांतता जपा.

४. स्वतःच्या सीमांवर ठाम राहा:

जेव्हा लोक टोमणे मारतील, तेव्हा वाद घालत बसू नका. शांतपणे तुमचे काम करत राहा. तुमचे शांत राहणे हीच तुमची सर्वात मोठी ताकद आहे.

👉ज्यांना तुमच्या असण्याची किंमत तुमच्या त्यागावर ठरवायची आहे, त्यांच्यासाठी स्वतःला मागे खेचू नका. तुमची स्वाभिमानी पावले हेच तुमचे खरे उत्तर आहे!

तुम्हाला ही लेखमालिका उपयोगी ठरत असेल तर ती इतरांपर्यंत सुद्धा पोहोचवा. व्हाट्सअप चैनल ची लिंक शेअर करून इतरांना स्वतःमध्ये योग्य बदल घडवून आणण्यासाठी प्रोत्साहन द्या. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर 

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मी नाही म्हणाले तर!? भाग 4

मी नाही म्हणाले तर? भाग 4

आज लिहायला घेतल्यावर मला रोजच्या आयुष्यात घडणारं एक खूप साधं उदाहरण आठवल.

विचार करा, रविवारी संध्याकाळी तुम्हाला घरात शांत बसून पुस्तक वाचायचे आहे किंवा आराम करायचा आहे. एखादा मित्र/ मैत्रीण तुम्हाला अचानक फोन करून बाहेर भेटायला बोलावतो. तुम्ही त्याला सांगता, "आज मला जमणार नाही." पण तो लगेच विचारतो, "का रे? काही दुसरं काम आहे का?" आणि इथेच खरी धावपळ सुरू होते. आपण लगेच ५-६ कारणं द्यायला लागतो— "नाही रे, ते काय आहे ना... आज जरा डोकं दुखतंय, घरचं कामही होतं, आणि जरा कंटाळाही आलाय..."

पण तुम्ही कधी विचार केलाय का, की फक्त 'आज मला जमणार नाही' एवढं बोलणं पुरेसं का वाटत नाही? आपण घेतलेल्या प्रत्येक लहान-मोठ्या निर्णयाचं स्पष्टीकरण दुसऱ्याला का द्यावं वाटतं?

आपण एखादा निर्णय घेतो आणि लगेच तो योग्य कसा आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी धडपडू लागतो. 'मी असं का केलं?', 'त्यामागचं कारण काय होतं?' हे सगळं सांगण्याचा ताण आपण सतत घेतो. जणू काही आपलं आयुष्य एका अदृश्य न्यायालयात चाललं आहे, जिथे आपण आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभे आहोत आणि बाकीचे लोक न्यायाधीश आहेत.

पण खरी गोष्ट अशी आहे की, तुम्हाला तुमच्या प्रत्येक निर्णयाचा हिशोब जगाला देण्याची अजिबात गरज नाही.

तुमचं आयुष्य म्हणजे काय लोकांसमोर सादर करायचा अहवाल (report) नाही. "मी हे करतोय/करतेय" एवढं सांगून पूर्णविराम देण्याचा तुम्हाला पूर्ण अधिकार आहे. 

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जे लोक तुमच्याकडून सतत लांबलचक स्पष्टीकरणं मागतात, त्यांना खरं तर कारणं नको असतात—त्यांना तुमच्यावर नियंत्रण हवं असतं. तुमच्या निर्णयांवर शंका घेऊन तुम्ही त्यांच्या परवानगीशिवाय काही करू शकत नाही, हे दाखवण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो.

जेव्हा जेव्हा तुम्ही स्वतःच्या निर्णयांची उगीचच सफाई देत सुटता, तेव्हा तुम्ही नकळत स्वतःला समोरच्यापेक्षा दुय्यम स्थानावर ठेवता. तुम्ही इथे कोणाची समजूत काढायला किंवा कोणाचं मत बदलायला आलेले नाही.

जर तुम्हाला सतत स्पष्टीकरणं द्यायची सवय असेल, तर एकदा स्वतःला थांबवून विचारा— "मी हे मनापासून बोलतोय, की ही व्यक्ती मला सोडून जाईल या भीतीने बोलतोय?" या दोन गोष्टींमध्ये खूप मोठा फरक आहे.

तुमचं स्वातंत्र्य त्या क्षणी सुरू होतं, ज्या क्षणी तुम्ही स्पष्टीकरण देणं थांबवता आणि स्वतःचे निर्णय जगायला सुरुवात करता. ज्यांना तुमची बाजू समजूनच घ्यायची नाहीये, त्यांची खात्री पटवून देण्यात वेळ वाया घालवू नका. तुमच्या रस्त्याने चालण्यासाठी तुम्हाला सगळ्यांच्या सहमतीची गरज नाही.

शेवटी, तुमच्या निर्णयांचे चांगले-वाईट परिणाम तुम्हालाच भोगायचे आहेत; त्यामुळे निर्णय घेण्याचा पूर्ण अधिकारही फक्त आणि फक्त तुमचाच आहे.

या सवयीतून बाहेर पडण्यासाठी काही सोपे मार्ग:

१. 'नाही' नंतर पूर्णविराम द्यायला शिका:

निर्णय सांगताना वाक्याच्या शेवटी उगीचच 'कारण...' जोडू नका. "मला हे शक्य नाही" किंवा "मी हा निर्णय घेतला आहे" एवढं बोलून शांत राहा. शांतता राखल्याने तुमच्या शब्दांना वजन प्राप्त होतं.

२. 'नाही' हेसुद्धा एक पूर्ण वाक्य आहे हे स्वीकारा:

तुम्हाला प्रत्येक वेळी सबब सांगण्याची गरज नसते. तुमची इच्छा नसणे किंवा वेळ नसणे हे स्वतःमध्येच एक वैध (valid) कारण आहे.

३. 'पॉज' (Pause) घ्यायला शिका:

कोणीतरी प्रश्न विचारल्यावर लगेच उत्तर देऊन स्पष्टीकरण देण्याची घाई करू नका. २-३ सेकंदांचा ब्रेक घ्या. यामुळे तुमचा मेंदू भीतीतून उत्तर देण्याऐवजी आत्मविश्वासाने बोलण्यास तयार होतो.

४. स्वतःच्या भूमिकेवर ठाम राहा:

समोरच्याने "पण असं का?" असं पुन्हा विचारल्यास पुन्हा नवीन स्पष्टीकरण देऊ नका. फक्त "मला आत्ता असंच योग्य वाटतंय" या एकाच वाक्याचा सौम्यपणे पुनरुच्चार करा.

५. अपराधी वाटणे (Guilt) हे स्वाभाविक आहे हे ओळखा:

जेव्हा तुम्ही स्पष्टीकरण देणे बंद कराल, तेव्हा सुरुवातीला थोडं वाईट किंवा अपराधी वाटू शकतं. पण ही भीती म्हणजे तुम्ही चुकीचं वागत आहात असा पुरावा नाही, तर तुम्ही स्वतःच्या सीमा (boundaries) जपायला शिकत आहात याचं लक्षण आहे.

ज्यांना तुमची भाषाच समजत नाही, त्यांच्यासाठी स्वतःचा अनुवाद करत बसू नका. तुमचे निर्णय आणि तुमची कृती स्वतःच स्पष्ट बोलते!

तुम्ही सुद्धा या सगळ्या समस्यांना सामोरे जात असाल तर हे लेख तुमच्यासाठी आहेत. जर तुमच्या जवळच्या व्यक्तींपैकी कोणी या गोष्टी फेस करत असेल तर हे लेख किंवा whatsapp चॅनल ची लिंक त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर 

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)