योग्य जागा
सेशनच्या डायरीतून,
फोनची मेसेज टोन वाजली आणि मी घड्याळाकडे पाहिलं.
आजचा क्लायंट — समीर, वय चौतीस, एका मोठ्या आयटी कंपनीत सिनिअर डेव्हलपर.
अपॉइंटमेंट घेताना "भेटण्याचं कारण" त्याने फक्त एक ओळ लिहिली होती: "मला वाटतं, मीच कमी पडतोय."
सेशन सुरू होताच तो समोर स्क्रीनवर दिसला.
शर्ट इस्त्रीचा कडक, पण खांदे झुकलेले.
खुर्चीवर बसताच म्हणाला, "मॅडम, सरळ सांगा, माझ्यात काय कमी आहे? सहा वर्षं जीव तोडून काम केलं. तरी प्रत्येक वेळी प्रमोशन दुसऱ्यालाच मिळतं."
पहिल्या पाच मिनिटांतच मला एक गोष्ट जाणवली. तो माझ्याकडे उत्तर मागत नव्हता. तर स्वतःला दोषी ठरवून एकदाचं मोकळं व्हायचं होतं त्याला.
“ तुझ्या पूर्ण दिवसाची सुरुवात ते शेवट कसा होतो ते सांग," मी म्हटलं.
तो सांगू लागला. रात्री अकरापर्यंत थांबून तो सगळी सिस्टिम सांभाळतो. गेल्या वर्षी एक प्रोजेक्ट त्याने वाचवला, पण क्लायंटसमोरच्या सादरीकरणात श्रेय घेतलं त्याच्या मॅनेजरने.
मीटिंगमध्ये त्याने एखादी कल्पना मांडली तर कोणी ऐकत नाही; तीच कल्पना पंधरा मिनिटांनी दुसरं कोणी बोललं की सगळे "व्वा!" म्हणतात.
परवा मॅनेजर हसत म्हणाला, "समीर, तू टेक्निकली उत्तम आहेस रे, पण तू 'टीम प्लेअर' नाहीस."
"तेव्हा तुला काय वाटलं?"
"मला वाटलं की... बहुतेक तो बरोबरच आहे."
तो खिन्नपणे हसला. "आजकाल रात्री झोप लागत नाही. आरशात पाहिलं की वाटतं, मी कुठल्याच कामाचा नाही."
मी त्याचा एक शब्द मनात नोंदवला: "बहुतेक." आत्मविश्वास कसा कमी होत जातो ते त्या एका शब्दात होतं.
रोज एकच आरसा समोर धरला की माणूस तेच प्रतिबिंब खरं मानायला लागतो. आरसा खराब असू शकतो, हा विचारच तो विसरून गेला होता.
माझ्या खिडकीत दोन कुंड्या होत्या.
एकीत मनी प्लांट, हिरवागार, पसरलेला. दुसरीत गुलाब, पानं पिवळी, एकही कळी नाही.
"समीर, त्या दोन कुंड्यांकडे बघ. काय दिसतं?"
तो गोंधळला. "मनी प्लांट मस्त आहे. पण गुलाब... जवळपास गेलेलाच दिसतोय."
"असंच मलाही वाटत होतं," मी म्हणाले. "दोन वर्षं मी त्याला खत दिलं, रोज पाणी दिलं, त्याच्याशी बोलले सुद्धा. काही उपयोग नाही. शेवटी मला वाटलं, गुलाबाला वाचवणं माझ्या हातात नाही."
त्यानंतर मी फोन काढला आणि त्याला एक फोटो दाखवला: गच्चीवर उन्हात डोलणारा, लालभडक कळ्यांनी लगडलेला गुलाब.
"हा तोच आहे. एका रविवारी चिडून मी त्याला खिडकीतून उचलून गच्चीत ठेवलं. आठ दिवसांत पालवी फुटली. आज तो गच्चीतच असतो. ही खिडकीतली कुंडी मी मुद्दाम ठेवलीय, तुझ्यासारख्यांना दाखवायला."
तो फोटोकडे बघतच राहिला. "म्हणजे गुलाबात दोष नव्हता..."
"अहं गुलाब कमजोर नव्हता. त्याची जागा चुकीची होती."
खोलीत काही क्षण शांतता पसरली.
मग मी त्याला समजेल अशा भाषेत सांगितलं. प्रत्येक माणसात वाढण्याची, फुलण्याची एक नैसर्गिक ओढ असते, पण त्यासाठी योग्य वातावरण लागतं.
माणसाला फुलायला तीन गोष्टी हव्या असतात:
✓स्वतःचे निर्णय घेण्याचं स्वातंत्र्य,
✓आपण सक्षम आहोत ही जाणीव आणि ✓कुठेतरी आपण 'आपले' आहोत ही भावना.
जिथे या तिन्हीचा अभाव असतो, तिथे कितीही हुशार माणूस असला तरी कोमेजतोच.
"पण मॅडम," तो म्हणाला, "हे सगळं सोपं वाटतं. कदाचित मॅनेजर बरोबर असेल तर?"
हा प्रश्न मला आवडला. कारण हाच प्रामाणिक प्रश्न होता.
"म्हणूनच आपण पुरावे गोळा करू," मी म्हटलं. "भावनेवर नाही, पुराव्यांवर निर्णय घ्यायचा. मी तुला तीन प्रश्न देते. पुढच्या आठवड्यापर्यंत त्यांची उत्तरं लिही.
१. मी कुठे असताना वेळ कसा गेला कळत नाही?
२. माझं म्हणणं कुठे न मागताच ऐकलं जातं? ३. कुठल्या कामानंतर मी थकतो, पण रिकामा झाल्यासारखा वाटत नाही?"
पुढच्या आठवड्यात समीरने तिन्ही प्रश्नांची उत्तरं लिहून पाठवली.
पहिल्या पानावर एक जुनी आठवण होती. कॉलेजमध्ये असताना त्याने एका ग्रामीण शाळेसाठी मोफत ॲप बनवलं होतं, मुलांच्या आरोग्याच्या नोंदींसाठी.
मुख्याध्यापिका फोनवर रडल्या होत्या, "तुझ्यामुळे आमच्या मुलांचा ताप वेळेवर पकडला गेला." हे सांगताना त्याचे डोळे चमकले.
मी गेल्या महिन्याभरात पहिल्यांदा त्याच्या चेहऱ्यावर उत्साह पाहिला.
"पाहिलंस?" मी म्हटलं. "तू कमी पडत नव्हतास. तू चुकीच्या मोजपट्टीने मोजला जात होतास. तिथे 'टीम प्लेअर' असणं म्हणजे श्रेय सोडून देणं असा अर्थ होता."
आम्ही पुढचे दोन महिने काम केलं. मी त्याला राजीनामा द्यायला सांगितला नाही. राजीनामा हा निर्णय नसतो, ती फक्त एक दिशा असते. आधी आम्ही त्याच्या आत्मसन्मान जागवण्याच्या दिशेने काम केलं. झोपेच्या सवयी ठीक केल्या, 'मी निरुपयोगी आहे' या विचाराला पुराव्यांनिशी आव्हान दिलं.
मग त्याने नेटवर्किंग सुरू केलं, जुने सहकारी भेटले, आपलं काम मांडायला शिकला.
तीन महिन्यानंतर समीरने पुन्हा एकदा समुपदेशनासाठी अपॉइंटमेंट घेतली.
सेशन जॉईन केल्यानंतर बघितलं हातात छोटी कुंडी, आत एक गुलाबाचं रोप.
"नव्या कंपनीकडून पहिला पगार आला," तो हसत म्हणाला. "हेल्थ-टेक स्टार्टअप आहे. ग्रामीण दवाखान्यांसाठी सिस्टिम बनवतोय. पहिल्याच आठवड्यात सीईओने माझी कल्पना ऐकून घेतली आणि म्हणाले, 'हे तुझं आहे, तूच कर.' मॅडम, मी रात्री अजूनही उशिरापर्यंत काम करतो, पण आता झोप शांत लागते."
"हे रोप खिडकीसाठी नाही हं," तो डोळे मिचकावत म्हणाला. "गच्चीसाठी."
त्याचं सेशन संपल्यानंतर मी बराच वेळ खिडकीतल्या त्या पिवळ्या गुलाबाकडे पाहत बसले. मीही एकेकाळी एका चुकीच्या खिडकीत सहा वर्षं कोमेजत राहिले होते, आणि 'दोष माझाच आहे' असं मानत राहिले होते. कधी कधी माणसाला स्वतःवर विश्वास ठेवायला कुणीतरी योग्य रस्ता दाखवावा लागतो.
तात्पर्य -
कधी कधी तुमची किंमत कमी नसते; तुम्ही चुकीच्या जागी असता. योग्य मोजपट्टी आणि योग्य वातावरण मिळालं की तीच माणसं बहरतात.
म्हणून स्वतःला दोष देण्याआधी स्वतःला प्रश्न विचारा:
👉 मी कमी आहे की माझी जागा चुकीची आहे?
🧡आणि जागा बदलण्याआधी पुरावे गोळा करा, घाईत नाही, विचारपूर्वक.
स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल
क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर
#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल
