मी नाही म्हणाले तर? भाग 7
अनघा सुशिक्षित आणि आजच्या युगाची स्त्री.
पण असं असूनही अनघाला लहानपणापासून इतरांची मर्जी राखायची सवय लागली होती. लग्न आधीची ही सवय लग्नानंतरही कायम राहिली. कारण व्हायचं काय इतरांची मन राखत असल्यामुळे कुठे ना कुठेतरी तिचं कौतुक व्हायचं, तिचं उदाहरण इतरांना सांगितलं जायचं. आणि मग अनघाच्या अंगावर नकळत मुठभर मास चढायचं.
पण इतरांची इच्छा पूर्ण करताना तिचा जीव मेटाकुटीला यायचा. अशावेळी ती स्वतःला नंतर केल्या जाणाऱ्या कौतुकापोटी रेटत राहायची.
तिला सतत वाटायचं की आपल्यामुळे आजूबाजूच्या कोणाचेही मन दुखावले जाऊ नये. शेजारी पाजारी, सासर-माहेर, मित्र-मंडळी... प्रत्येकाला काय वाटेल, याचा विचार करून ती नेहमी स्वतःचे निर्णय घेत असे.
कुठेतरी बाहेर जायचे असेल, पण मैत्रिणींनी नकार दिला तर ती स्वतःचा प्लॅन रद्द करायची. कोणाला तिचे एखादे वागणे खटकले तर ती रात्री झोपेतही त्याचाच विचार करत राहायची. तिला नेहमी वाटायचे, ' आजूबाजूला सगळेजण मला साधी आणि समजूतदार म्हणत आहेत. आणि मला आयुष्यभर माझी तीच इमेज राखायची आहे. जर मी असं केलं नाही तर माझ्या अस्तित्वाला काहीच अर्थ उरणार नाही.’
हळूहळू तिच्या या स्वभावाचा फायदा घेत लोकांनी तिला एका चौकटीत बसवून टाकले होते.
पण आता त्या चौकटीत अनघाचा श्वास गुदमरू लागला होता. कारण तिथे तिला स्वतःचे मत स्पष्टपणे मांडायची परवानगी नव्हती. आता ती लोकांच्या तालावर नाचणारी एक बाहुली झाली होती.
एक दिवस, तिच्या एका खूप जवळच्या व्यक्तीने तिच्या एका लहानशा निर्णयावर जाहीरपणे नाखुशी दाखवली आणि तिला टोमणा मारला, "तू आता खूप बदललीस, तुझा हा स्वार्थीपणा मला अजिबात आवडला नाही."
त्या एका वाक्याने अनघाला प्रचंड धक्का बसला. ती आयुष्यभर लोकांच्या पसंतीसाठी झटली होती, आणि आज एका क्षणात ते लोक नाराज झाले! तिला सुरुवातीला खूप अपराधी वाटले. तिने विचार केला, 'मी खरंच वाईट वागले का?'
पण त्या रात्री, आरशासमोर उभी राहून तिने स्वतःकडे पाहिले. तिला जाणवले की गेल्या वीस वर्षांत तिने स्वतःसाठी कधी एक श्वासही घेतला नव्हता. तिने लोकांची मंजुरी मिळवली खरी, पण त्या बदल्यात तिने स्वतःची शांतता, तिची स्वप्ने आणि तिचे मन पूर्णपणे गमावून टाकले होते.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी अनघाने एक मोठा निर्णय घेतला. तिने स्वतःला विचारले, 'जर मी लोकांच्या मर्जीप्रमाणे वागणे आजच थांबवले, तर काय होईल?'
सुरुवातीला तिला त्रास झाला. पण तिने लोकांच्या नाके मुरडण्याकडे, तिच्यावर होणाऱ्या टीकेकडे दुर्लक्ष करायला सुरुवात केली. जेव्हा कोणी तिला मनाविरुद्ध काही करायला सांगायचे, तेव्हा ती शांतपणे 'नाही' म्हणायला शिकली. तिने स्पष्टीकरण देणं सोडून दिलं.
अर्थातच, यामुळे सुरुवातीला अनेक जण तिच्यावर रुसले, रागवले. पण अनघा आता घाबरली नाही.
हळूहळू त्या टीकेच्या आणि रोषाच्या गोंधळातून तिला एक गोष्ट स्पष्ट जाणवू लागली— तिच्या मनाची शांतता ही कोणाच्याही कौतुकापेक्षा किंवा मंजुरीपेक्षा कैक पटीने जास्त मोलाची आहे!
या गोष्टीवरून आपण काय शिकतो?
लोकांच्या आवडीनिवडींपेक्षा तुमच्या मनाची शांतता लाख मोलाची असते!
आपल्याला लहानपणापासून असंच शिकवलं जातं की, सगळे आपल्याला 'चांगलं' म्हणायला हवेत.
कळत नकळत लोकांचं मत आपल्यासाठी सर्वात महत्त्वाचं होत जातं. सर्वांना खूश ठेवणं, कोणाला राग येऊ न देणं यातच आपण आयुष्य घालवतो. आतमध्ये खूप रडावंसं वाटत असतानाही चेहऱ्यावर खोटं हसू आणतो. आतून स्पष्ट 'नाही' म्हणायचं असतं, तरी तोंडातून सहज 'हो' म्हणून मोकळे होतो.
पण खरं काय आहे माहीत आहे का? तुमच्या मनाची शांतता ही लोकांच्या टाळ्यांपेक्षा आणि कौतुकापेक्षा कैक पटीने जास्त महत्त्वाची आहे.
इतरांना खूश करण्याच्या या नादात आपण स्वतःशीच प्रतारणा करतो. आपण जणू दुसऱ्यांच्या नाटकातील असे कलाकार बनतो, ज्यांचे डॉयलॉग आपण कधी लिहिलेलेच नसतात. या सगळ्या दगदगीत आपला स्वतःचा मूळ आवाज कुठे तरी हरवून जातो, श्वास गुदमरल्यासारखा होतो आणि आयुष्य रिकामं वाटू लागतं.
जे लोक तुमची ऊर्जा सतत शोषून घेतात, त्यांना खूश करून शेवटी काय हातात पडतं? कोणतंही बक्षीस नाही, तर स्वतःलाच दिलेली ती एक शिक्षा असते!
मनाची शांतता टिकवण्यासाठी कोणाच्या टाळ्यांची किंवा शाबासकीची गरज नसते. ही शांतता जरी आतली असली, तरी ती खूप मजबूत असते. ती रात्री तुम्हाला डोळे मिटून शांत झोप देते, आरशात स्वतःच्या डोळ्यात हसून पाहण्याची ताकद देते. हे स्वातंत्र्य कोणतीही लोकांची वाहवा तुम्हाला कधीच देऊ शकत नाही.
त्यामुळे, काही लोकांना तुमच्याबद्दल गैरसमज होणार असेल तर होऊ द्या, चार चौघांना टीका करू द्या. प्रत्येकाला पटवून देत बसण्याची गरज नाही. जर कोणाची पसंती मिळवण्यासाठी तुम्हाला स्वतःलाच गमवावं लागत असेल, तर त्या पसंतीला काहीच अर्थ नाही.
लोकांच्या कौतुकासाठी तुमचा जन्म झालेला नाही—तुम्ही मोकळा श्वास घेण्यासाठी जन्म घेतला आहात. त्यामुळे लोकांच्या कौतुकाच्या नजरा नाही मिळाल्या तरी चालतील, पण तुमच्या मनाची शांतता कधीही गमावू नका.
थोडंसं स्वतःशी बोलूया ...
Self Reflection Questions…
१. "आजपर्यंतच्या आयुष्यात लोकांकडून 'साधी आणि समजूतदार' असण्याचे प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी तुम्ही स्वतःच्या कोणत्या इच्छांचा आणि आनंदाचा बळी दिला आहे?"
२. "जेव्हा तुम्ही पहिल्यांदा कोणाला 'नाही' म्हणाल, तेव्हा लोकांच्या रोषापेक्षा स्वतःला मिळणाऱ्या मोकळ्या श्वासाची किंमत तुम्हाला मोठी वाटेल का?"
३. "तुमच्या मनाची शांतता गमावून मिळवलेल्या त्या 'कौतुकाला' आज आरशासमोर उभे राहून तुम्ही किती गुण द्याल?"
जाता जाता :
स्वतःच्या सुखाचा ताबा दुसऱ्यांच्या हातात देणं आजच थांबवा. कारण तुमची शांतता ही कोणत्याही कौतुकापेक्षा कैक पटीने अधिक मौल्यवान आहे!
तुम्हाला ही लेखमालिका उपयोगी ठरत असेल तर ती इतरांपर्यंत सुद्धा पोहोचवा. व्हाट्सअप चैनल ची लिंक शेअर करून इतरांना स्वतःमध्ये योग्य बदल घडवून आणण्यासाठी प्रोत्साहन द्या.
स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल
#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल
गौरी हर्षल कुलकर्णी
(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)
