मी नाही म्हणाले तर!? भाग 4

मी नाही म्हणाले तर? भाग 4

आज लिहायला घेतल्यावर मला रोजच्या आयुष्यात घडणारं एक खूप साधं उदाहरण आठवल.

विचार करा, रविवारी संध्याकाळी तुम्हाला घरात शांत बसून पुस्तक वाचायचे आहे किंवा आराम करायचा आहे. एखादा मित्र/ मैत्रीण तुम्हाला अचानक फोन करून बाहेर भेटायला बोलावतो. तुम्ही त्याला सांगता, "आज मला जमणार नाही." पण तो लगेच विचारतो, "का रे? काही दुसरं काम आहे का?" आणि इथेच खरी धावपळ सुरू होते. आपण लगेच ५-६ कारणं द्यायला लागतो— "नाही रे, ते काय आहे ना... आज जरा डोकं दुखतंय, घरचं कामही होतं, आणि जरा कंटाळाही आलाय..."

पण तुम्ही कधी विचार केलाय का, की फक्त 'आज मला जमणार नाही' एवढं बोलणं पुरेसं का वाटत नाही? आपण घेतलेल्या प्रत्येक लहान-मोठ्या निर्णयाचं स्पष्टीकरण दुसऱ्याला का द्यावं वाटतं?

आपण एखादा निर्णय घेतो आणि लगेच तो योग्य कसा आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी धडपडू लागतो. 'मी असं का केलं?', 'त्यामागचं कारण काय होतं?' हे सगळं सांगण्याचा ताण आपण सतत घेतो. जणू काही आपलं आयुष्य एका अदृश्य न्यायालयात चाललं आहे, जिथे आपण आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभे आहोत आणि बाकीचे लोक न्यायाधीश आहेत.

पण खरी गोष्ट अशी आहे की, तुम्हाला तुमच्या प्रत्येक निर्णयाचा हिशोब जगाला देण्याची अजिबात गरज नाही.

तुमचं आयुष्य म्हणजे काय लोकांसमोर सादर करायचा अहवाल (report) नाही. "मी हे करतोय/करतेय" एवढं सांगून पूर्णविराम देण्याचा तुम्हाला पूर्ण अधिकार आहे. 

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जे लोक तुमच्याकडून सतत लांबलचक स्पष्टीकरणं मागतात, त्यांना खरं तर कारणं नको असतात—त्यांना तुमच्यावर नियंत्रण हवं असतं. तुमच्या निर्णयांवर शंका घेऊन तुम्ही त्यांच्या परवानगीशिवाय काही करू शकत नाही, हे दाखवण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो.

जेव्हा जेव्हा तुम्ही स्वतःच्या निर्णयांची उगीचच सफाई देत सुटता, तेव्हा तुम्ही नकळत स्वतःला समोरच्यापेक्षा दुय्यम स्थानावर ठेवता. तुम्ही इथे कोणाची समजूत काढायला किंवा कोणाचं मत बदलायला आलेले नाही.

जर तुम्हाला सतत स्पष्टीकरणं द्यायची सवय असेल, तर एकदा स्वतःला थांबवून विचारा— "मी हे मनापासून बोलतोय, की ही व्यक्ती मला सोडून जाईल या भीतीने बोलतोय?" या दोन गोष्टींमध्ये खूप मोठा फरक आहे.

तुमचं स्वातंत्र्य त्या क्षणी सुरू होतं, ज्या क्षणी तुम्ही स्पष्टीकरण देणं थांबवता आणि स्वतःचे निर्णय जगायला सुरुवात करता. ज्यांना तुमची बाजू समजूनच घ्यायची नाहीये, त्यांची खात्री पटवून देण्यात वेळ वाया घालवू नका. तुमच्या रस्त्याने चालण्यासाठी तुम्हाला सगळ्यांच्या सहमतीची गरज नाही.

शेवटी, तुमच्या निर्णयांचे चांगले-वाईट परिणाम तुम्हालाच भोगायचे आहेत; त्यामुळे निर्णय घेण्याचा पूर्ण अधिकारही फक्त आणि फक्त तुमचाच आहे.

या सवयीतून बाहेर पडण्यासाठी काही सोपे मार्ग:

१. 'नाही' नंतर पूर्णविराम द्यायला शिका:

निर्णय सांगताना वाक्याच्या शेवटी उगीचच 'कारण...' जोडू नका. "मला हे शक्य नाही" किंवा "मी हा निर्णय घेतला आहे" एवढं बोलून शांत राहा. शांतता राखल्याने तुमच्या शब्दांना वजन प्राप्त होतं.

२. 'नाही' हेसुद्धा एक पूर्ण वाक्य आहे हे स्वीकारा:

तुम्हाला प्रत्येक वेळी सबब सांगण्याची गरज नसते. तुमची इच्छा नसणे किंवा वेळ नसणे हे स्वतःमध्येच एक वैध (valid) कारण आहे.

३. 'पॉज' (Pause) घ्यायला शिका:

कोणीतरी प्रश्न विचारल्यावर लगेच उत्तर देऊन स्पष्टीकरण देण्याची घाई करू नका. २-३ सेकंदांचा ब्रेक घ्या. यामुळे तुमचा मेंदू भीतीतून उत्तर देण्याऐवजी आत्मविश्वासाने बोलण्यास तयार होतो.

४. स्वतःच्या भूमिकेवर ठाम राहा:

समोरच्याने "पण असं का?" असं पुन्हा विचारल्यास पुन्हा नवीन स्पष्टीकरण देऊ नका. फक्त "मला आत्ता असंच योग्य वाटतंय" या एकाच वाक्याचा सौम्यपणे पुनरुच्चार करा.

५. अपराधी वाटणे (Guilt) हे स्वाभाविक आहे हे ओळखा:

जेव्हा तुम्ही स्पष्टीकरण देणे बंद कराल, तेव्हा सुरुवातीला थोडं वाईट किंवा अपराधी वाटू शकतं. पण ही भीती म्हणजे तुम्ही चुकीचं वागत आहात असा पुरावा नाही, तर तुम्ही स्वतःच्या सीमा (boundaries) जपायला शिकत आहात याचं लक्षण आहे.

ज्यांना तुमची भाषाच समजत नाही, त्यांच्यासाठी स्वतःचा अनुवाद करत बसू नका. तुमचे निर्णय आणि तुमची कृती स्वतःच स्पष्ट बोलते!

तुम्ही सुद्धा या सगळ्या समस्यांना सामोरे जात असाल तर हे लेख तुमच्यासाठी आहेत. जर तुमच्या जवळच्या व्यक्तींपैकी कोणी या गोष्टी फेस करत असेल तर हे लेख किंवा whatsapp चॅनल ची लिंक त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सेलर 

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मी नाही म्हणाले तर? भाग 3

मी नाही म्हणाले तर? भाग 3

आज मी तुम्हाला रोजच्या आयुष्यात घडणारे एक साधे उदाहरण देणार आहे.

समजा, तुम्ही एखाद्या गर्दीच्या बसमध्ये किंवा ट्रेनमध्ये बसला आहात. तुमची हक्काची सीट आहे, पण शेजारची व्यक्ती हळूहळू सरकत तुम्हाला अगदी कोपऱ्यात ढकलू लागला. 

आणि तुम्ही सुद्धा स्वतःला त्रास करून घेऊन कसेबसे तिथे ऍडजस्ट करता. पण त्या व्यक्तीला "अहो, जरा नीट बसा ना" असं सांगायला घाबरता. का? कारण तुम्हाला वाटतं, "मी असं बोललो तर समोरच्याला राग येईल का? मी जास्त जागा घेतो आहे का?"

आपल्यापैकी बहुतेकांचं आयुष्य असंच सुरू आहे. आपण सतत स्वतःला आक्रसून घेऊन इतरांना जागा करून देतोय आणि स्वतःच्याच अस्तित्वासाठी जगाकडून परवानगी मागत आहोत. पण आता हे कुठेतरी थांबवायला हवं.

आपण प्रत्येक गोष्ट करताना वेळ 'योग्य' आहे का, हे शोधत बसतो. स्वतःचा एखादा निर्णय घेण्यापूर्वी दहा जणांचे मत घेतो आणि आपण जसे आहोत तसे जगण्याआधी लोकांकडून संमती(validation)शोधत राहतो. पण याला 'जगणं' म्हणत नाहीत; हा तर स्वतःच्याच हाताने तयार केलेला एक अदृश्य पिंजरा आहे.

जेव्हा जेव्हा तुम्ही उगाचच "सॉरी" म्हणता, स्वतःची चूक नसताना माफी मागता किंवा स्वतःच्या इच्छेसाठी इतरांच्या होकार-नकारावर अवलंबून राहता, तेव्हा तुम्ही स्वतःचे स्वातंत्र्य गमावत असता. या आयुष्याच्या नाटकात तुम्ही काही बाजूला उभे राहणारे extra नाही आहात; तुम्ही तुमच्या आयुष्याचे hero आहात. आणि Hero ने रंगमंचावर उभे राहण्यासाठी कोणाची परवानगी घ्यायची नसते!

👉 शांतपणे श्वास घेण्यासाठी, दमल्यावर विश्रांती घेण्यासाठी किंवा स्वतःचे मत स्पष्ट मांडण्यासाठी तुम्हाला कोणाच्या परवानगीची गरज नाही.

👉 तुम्ही स्वतःच्याच आयुष्यात पाहुणे म्हणून आलेले नाही आहात.

👉 तुमच्या इच्छा आणि तुमची स्वप्ने फक्त तुमची आहेत. ती पूर्ण करण्यासाठी कोणाच्या शिक्क्याची गरज नाही. तुम्ही या जगात आहात, हेच तुम्ही खास असण्याचं सर्वात मोठं कारण आहे.

🤔 जर उद्या कोणी तुम्हाला म्हणाले की तुम्ही 'खूप बोलता', 'खूप जास्त हायलाईट होत आहात' किंवा 'तुमचा त्रास होतोय', तर लक्षात ठेवा—चूक तुमची नाही. समोरच्या व्यक्तीला स्वतःच्या सोयीनुसार तुम्हाला लहान करायचे आहे, ही त्यांची अडचण आहे. 

🤷🏻‍♀️कोणाच्या तरी पसंतीस उतरण्यासाठी स्वतःला लहान करून घेऊ नका. तुम्ही स्वतःला जेवढे आकुंचित कराल, तितके तुम्ही स्वतःच्याच नजरेत गायब होऊन जाल.

कधीही न मिळणाऱ्या परवानग्यांची वाट पाहणे आता बंद करा. तुमचा आवाज महत्त्वाचा आहे, तुमच्या सीमा (boundaries) योग्य आहेत आणि तुमच्या स्वप्नांना पूर्ण मोकळा श्वास घेऊ द्या.

कोणतेही स्पष्टीकरण न देता, स्वतःची हक्काची जागा तयार करायला शिका. 

लक्षात ठेवा , या जगाला तुम्ही इतरांचे ऐकून गप्प बसणारे हवे असतात असे नाही—तर जगाला तुम्ही जसे आहात, तशा तुमच्या खऱ्या रूपाची गरज आहे.

जेव्हा तुम्ही सीमा ठरवायला सुरुवात करता, तेव्हा ज्या लोकांना तुमच्याकडून नेहमी 'हो' ऐकायची सवय झाली आहे, ते अस्वस्थ होतील किंवा रागवतील. पण लक्षात ठेवा, ज्यांना तुमच्या सीमा मान्य नाहीत, त्यांना तुमचा वापर करून घेण्याची सवय झालेली असते.

तुम्ही सुद्धा या सगळ्या समस्यांना सामोरे जात असाल तर हे लेख तुमच्यासाठी आहेत. जर तुमच्या जवळच्या व्यक्तींपैकी कोणी या गोष्टी फेस करत असेल तर हे लेख किंवा whatsapp चॅनल ची लिंक त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा. 

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सिलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मी नाही म्हणाले तर? भाग 2

मी नाही म्हणाले तर? भाग 2

👉माझ्याकडे समुपदेशनासाठी आलेली एक तिशीतली स्त्री(नावं आणि तपशील बदलले आहेत.) म्हणाली, "मॅडम, मी सगळ्यांसाठी सगळं करते. तरीही कोणीतरी नाराज होईल या भीतीने मला झोप लागत नाही."

🧡लहानपणी तिला एकच गोष्ट वारंवार ऐकायला मिळाली होती: "शहाणी मुलगी आहेस, म्हणून आम्हाला तुझं कौतुक." 

जेव्हा जेव्हा अभ्यासात पहिली आली, वाद घातला नाही, हट्ट केला नाही, तेव्हा घरात कौतुक आणि मायेचा वर्षाव झाला. पण जेव्हा ती चुकली, रडली किंवा नाही म्हणाली, तेव्हा घरात एक थंड शांतता पसरायची. त्या लहान मनाने एक निष्कर्ष काढला: "चांगली वागले, तरच मला प्रेम मिळतं."

मानसशास्त्रात याला आपण "सशर्त स्वीकार" (conditional regard) म्हणतो. अशा वातावरणात वाढलेली मुलं मोठेपणी प्रत्येक नात्यात नकळत परीक्षा देत राहतात. 

👉 नाही म्हणता येत नाही, 

👉 स्वतःच्या गरजा मांडता येत नाहीत, 

आणि 

👉 कुणाचा चेहरा थोडा जरी बदलला तरी "माझं काही चुकलं का?" हा विचार सुरू होतो.

✍️आमच्या कौन्सिलिंग सेशन मध्ये मी तिला एकच होम वर्क दिला: आठवड्यातून एकदा, जिथे भीती वाटते तिथे छोटंसं "नाही" म्हणायचं आणि त्यानंतर नातं टिकतं का ते पाहायचं. पहिल्यांदा ती तयार नव्हती. पण जेव्हा तिच्या मैत्रिणीने फक्त "ठीक आहे, मग पुढच्या वेळी" असं म्हटलं, तेव्हा पुढच्या सेशन ती आली आणि म्हणाली, "म्हणजे मी काही न करताही ती माझी मैत्रीण राहिली?"

हाच तो क्षण असतो जिथे बदल सुरू होतात. प्रेम कमवायचं नसतं, हे डोक्याने कळणं सोपं आहे. पण ते अनुभवाने कळायला वेळ लागतो, आणि सुरक्षित नात्यांमध्येच ते शिकता येतं.

____________________________________

💕लहानपणापासून आपल्याला एकच गोष्ट शिकवली गेली, की प्रेम मिळवावं लागतं. नीट वागायचं, गोड बोलायचं, सगळ्यांसाठी हजर राहायचं, शांत बसायचं. असं केलं तरच कोणी जवळ घेईल, असं मनावर ठसवलं गेलेलं असतं. आणि मग कधी चूक झाली, तर वाटू लागलं की मला माया, काळजी, साधी हक्काची मिठी, कोणाची सोबत मिळण्याचा हक्कच नाही.

🟤 पण प्रेम हे बक्षीस नसतं. तो तुमचा जन्मसिद्ध हक्क असतो हे कोणीही सांगत नाही. त्यासाठी कोणतीही परीक्षा द्यायची नसते, आणि तुम्ही किती लायक आहात हे रोज सिद्ध करायची गरज नसते. तुम्ही माणूस आहात, आणि म्हणूनच तुम्ही प्रेमाला पात्र आहात.

🌜"प्रेम कमवावं लागतं" हा विचार म्हणजे कुठल्याही व्यक्तीच्या पायातली सगळ्यात जड बेडी असते. त्यामुळे तुम्ही अशा शर्यतीत धावत राहता, जिची अंतिम रेषा कधी येतच नाही. कोणाचं तरी लक्ष मिळवायच्या नादात दमून जाता, आणि एक साधी गोष्ट दिसेनाशी होते: जे लोक तुमच्यावर खरं प्रेम करतात, त्यांना तुमच्याकडून काहीही नको असतं. ते तुम्हाला मोजत बसत नाहीत, गुण देत बसत नाहीत. तुम्ही जसे आहात तसे ते तुम्हाला स्वीकारतात, तुमच्या चुका, उणिवा आणि तुमच्या गुणांसह सुद्धा.

🙊जे प्रेम कमवावं लागतं, ते खरं प्रेम नसतंच. ते प्रेमाचा मुखवटा घातलेली जबरदस्ती असतं. तुम्हाला कायम कमी पडल्यासारखं आणि कोणाचं तरी देणं लागत असल्यासारखं वाटत ठेवणारा एक सापळा. हे एकदा लक्षात आलं, की ज्यांना तुमची किंमतच कळत नाही त्यांच्या मागे धावणं आपोआप थांबते. 

कोणाकडे लक्ष, वेळ मागत फिरायची गरज नाही, कौतुकाची याचना करायची गरज नाही. आवडण्यासाठी कोणताही मुखवटा चढवायला नको. तुम्ही आत्ता, आहात तसेच, पुरेसे आहात, तुमच्या गुणदोषांसह.

🤷🏻‍♀️एक लक्षात ठेवा: खरं प्रेम तुम्हाला स्पर्धेत उतरवत नाही. ते तुमचं जसे आहात तसंच स्वागत करतं.

👉तुम्ही स्वतःला विचारून पाहा: आज मी कोणासाठी ठरवून किंवा सवयीने "चांगलं" वागतोय, आणि कोणासाठी फक्त "मी" ( काहीही न करता)असू शकतो?

स्वतःला शोधताना - गौरी हर्षल

#स्वतःला_शोधताना #गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सिलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

मी नाही म्हणाले तर ? भाग 1 - गौरी हर्षल

मी नाही म्हणाले तर??? भाग 1

आपल्या बाबतीत बऱ्याचदा असं होतं की आपल्याला एखाद्या गोष्टीसाठी नाही म्हणायचं असतं. पण कुठे ना कुठे आपला भिडस्त स्वभाव आडवा येतो आणि आपण होकार देऊन मोकळे होतो. त्यानंतर काय घडतं? त्यानंतर मात्र आपल्याला आपण होकार का दिला? याचा पश्चात्ताप होत असतो. आणि मग स्वतःच्या तत्त्वांना मुरड घालून किंवा इच्छांना मागे सारून आपण होकार दिलेलं काम करतो. बऱ्याचदा ही गोष्ट मनाविरुद्ध केली जाते. 

       कारण नाही म्हणताना आपल्या मनात काही शंका असतात. त्या म्हणजे मी नाही म्हणालो तर, 

✓समोरच्या माणसाला वाईट वाटेल, 

✓त्याच्या मनात असलेली माझी प्रतिमा खराब होईल 

✓आमचे नातेसंबंध खराब होतील 

✓किंवा कदाचित एखादं नातं तुटेल 

पण तुम्हाला खरं सांगू का? मनाविरुद्ध होकार दिल्याने पुढे जाऊन जेवढा तुम्हाला मनस्ताप होतो, तेवढा नाही म्हटल्याने होत नाही. 

लक्षात घ्या आपण इतरांच्या सोयीनुसार ऍडजस्ट करण्यासाठी जन्माला येत नाही. किंवा आपल्या आयुष्याचा मूळ उद्देश हा इतरांचे अहंकार सांभाळून स्वतःचे अस्तित्व धोक्यात आणणे हा नसतो. 

जेव्हा जेव्हा इतरांना नकार न देता त्यांना बरं वाटावं म्हणून तुम्ही पडती बाजू घेता, तेव्हा तेव्हा कुठेतरी तुम्ही स्वतःवर अन्याय करत असता. 

आणि खूपदा काय होतं की आपल्या खांद्यावर येऊन पडलेल्या या ओझ्याला आपण दयाळूपणा असं गोंडस नाव देतो. 

पण हा दयाळूपणा नसतो कुठे ना कुठेतरी आपण नकळत भावनिक दृष्ट्या समोरच्या व्यक्तीचा अहंकार सांभाळत असतो. 

आणि जेव्हा आपण ठामपणे नकार देतो, तेव्हा आपण आपल्या खांद्यावर गरज नसताना येऊन पडलेल्या होकाराचे ओझे दूर करतो. 

👉असं करणं अजिबात चुकीचं नसतं.उलट हे तुमच्या स्वतःसाठी सगळ्यात जास्त गरजेचं असतं. 

🍃आता एक छोटीशी गोष्ट करा.🍃

शांतपणे बसून चिंतन करा. खाली काही मुद्दे दिले आहेत त्यांचा तुम्हाला विचार करताना उपयोग होईल. 

1. मनात नसताना सुद्धा एखाद्या ठिकाणी आलेले आमंत्रण तुम्ही स्वीकारले होते. 

2. इच्छा नसतानाही तुम्ही इतरांच्या तक्रारींचा पाढा ऐकून घेतला. 

मनाविरुद्ध दिला जाणारा होकार हा नकळतच तुमच्या स्वतःच्या प्रगतीत अडथळा असतो. तर ठामपणे दिला जाणारा नकार मात्र तुमच्यासाठी नवीन दरवाजा उघडतो. ठामपणे नकार दिल्यानंतर बऱ्याचदा व्यक्तींना मनावरच ओझं दूर झाल्याची जाणीव होते. 

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट ही असते की, तुम्ही नाही म्हटल्याने तुमच्यावर मनापासून प्रेम करणाऱ्या व्यक्तींना फरक पडत नाही. 

जर एखादी व्यक्ती तुम्ही नाही म्हटल्याने राग व्यक्त करत असेल, तुम्हाला स्वार्थी असल्याचे लेबल लावत असेल तर ती व्यक्ती तुमची जवळची व्यक्ती नाही हे लक्षात घ्या. कारण मुळातच या कृतीचे मूळ कारण हे नियंत्रण गमावणे असते. आणि तुम्ही इतरांकडून नियंत्रित करण्यासाठी जन्माला आलेले नाहीत हे नक्की. 

प्रत्येक व्यक्तीला त्याच्या मनाप्रमाणे श्वास घेण्याचा, जगण्याचा, निर्णय घेण्याचा शिवाय कारण नसताना माफी न मागण्याचा अधिकार असतो. 

त्यामुळे नकार दिल्यानंतर आपण वाईट व्यक्ती ठरतो हे स्वीकारणं बंद करा. बऱ्याचदा आपल्याकडून मिळणारा फायदा बंद होणार असल्याने समोरच्या व्यक्ती अशा प्रकारे त्यांची मते आपल्यावर लादत असतात. आणि तुमचे व्यक्तिमत्व हे इतरांच्या मतांवर आधारित नसते. 

सो मनाविरुद्ध गोष्ट करण्यापेक्षा ठामपणे नकार देणे ही सध्याच्या काळात अतिशय आवश्यक गोष्ट ठरलेली आहे. कारण तिचा आपल्या मनस्थितीवर, आपल्या दैनंदिन कामकाजावर खूप खोलवर परिणाम होत असतो. 

तुम्हाला सुद्धा इतरांना नकार देताना त्रास होतो का? त्यावर तुम्ही कशी मात करता? कमेंटमध्ये नक्की सांगा.

स्वतःला शोधताना - गौरीहर्षल

गौरी हर्षल कुलकर्णी 

क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट आणि कौन्सिलर

(ऑनलाइन कौन्सिलिंग सेशन्स घेतले जातात)

प्रत्येक गोष्टीवर बोलायलाच हवं का?

प्रत्येक गोष्टीवर बोलायलाच हवं का?

कधी असं झालंय का तुमच्यासोबत - कुठेतरी काहीतरी घडतं, आणि लगेच मनात विचार येतो, "यावर मी काहीतरी बोलायला हवं"? एखादी बातमी असो, कुणाची पोस्ट असो, किंवा ग्रुपमध्ये चाललेली चर्चा असो - आपल्याला असं वाटतं की गप्प राहिलो तर लोक काय म्हणतील?

प्रत्येक गोष्टीवर व्यक्त व्हावंसं वाटणं हे खरं तर आपल्या मनातल्या एका खोल गरजेतून येतं - "मला अस्तित्व आहे, माझं मत मोजल जातं" हे सिद्ध करण्याची गरज. सोशल मीडियामुळे ही गरज आणखी वाढली आहे - जिथे मौन राहणं म्हणजे जणू दुर्लक्ष केल्यासारखं वाटतं, आणि व्यक्त होणं म्हणजे उपस्थिती दाखवणं.

याच्यामागे आणखी एक गोष्ट असते - आपल्याला वाटतं की जर आपण बोललो नाही, तर आपण त्या विषयाशी, त्या समूहाशी जोडलेलो नाही असं दिसेल. म्हणजे व्यक्त होणं हे कधी कधी मत मांडण्यापेक्षा जास्त "मी इथे आहे, मी विचार करतो" हे दाखवण्यासाठी असतं.

खरं सांगायचं तर, मलाही हे खूप वेळा जाणवलंय. सुरुवातीला माझ्या बाबतीत सुद्धा असंच व्हायचं, एखाद्या विषयावर माझं ठाम मत नसतानाही मी काहीतरी बोलायचे, कारण गप्प राहणं विचित्र वाटत होतं. जणू मौन म्हणजे अनास्था, आणि बोलणं म्हणजे मी जागरूक आहे हे दाखवणं.

पण थोडं थांबून विचार केला तर लक्षात आलं की- प्रत्येक गोष्टीवर मत असायलाच हवं, हा नियम कुणी बनवला? काही गोष्टी अशा असतात ज्या आधी नीट समजून घ्याव्या लागतात, काही गोष्टींवर आपला अनुभवच नसतो, आणि काही गोष्टी फक्त शांतपणे बघायच्या असतात - लगेच त्यावर शिक्का मारायची घाई नसते.

आजकाल सोशल मीडिया आणि डिजिटल युगामुळे "प्रत्येक विषयावर माझं एक मत असलंच पाहिजे आणि ते मी मांडलंच पाहिजे" अशी एक अदृश्य चढाओढ तयार झाली आहे. आजूबाजूला घडणाऱ्या लहान-मोठ्या प्रत्येक गोष्टीवर लगेच व्यक्त व्हावसं वाटण्यामागे काही महत्त्वाची मानसिक, सामाजिक आणि तांत्रिक कारणं आहेत:

1. FOMO (Fear of Missing Out) आणि आउटडेटेड होण्याची भीती

जगात किंवा सोशल मीडियावर एखादा विषय ट्रेंड होतोय, तेव्हा त्यावर आपण काही बोललो नाही तर "मी प्रवाहाच्या मागे पडलोय का?" किंवा "मला याबद्दल काहीच माहिती नाही का?" अशी एक सुप्त भीती मन व्यापून टाकते. चर्चेचा भाग बनून राहण्याच्या गरजेपोटी लोक लगेच व्यक्त होतात.

2. अल्गोरिदमची रचना आणि इन्स्टंट व्हॅलिडेशन (Instant Validation)

आजकालचे डिजिटल प्लॅटफॉर्म्स आपल्या भावनांवर (Reactions) चालतात.

 ✍️तुम्ही एखाद्या विषयावर मत मांडलं, की लगेच त्याला लाईक्स, कमेंट्स किंवा शेअर्स मिळतात.

 ⚗️ यामुळे मेंदूमध्ये 'डोपामाईन' (Dopamine) नावाचं रसायन तयार होतं, जे आपल्याला तात्पुरता आनंद आणि 'माझं म्हणणं महत्त्वाचं आहे' ही भावना देतं. त्यामुळे पुन्हा पुन्हा व्यक्त होण्याची सवय जडते.

3. 'मी कुणीतरी आहे' हे सिद्ध करण्याची गरज (Identity & Visibility)

अनेकदा स्वतःची ओळख टिकवून ठेवण्यासाठी किंवा आपण किती सुशिक्षित, संवेदनशील किंवा जागरूक आहोत हे दाखवण्यासाठी लोक प्रत्येक घटनेवर भाष्य करतात. व्यक्त होण्याला अनेकदा 'सक्रिय असण्याचं' किंवा 'जागृत नागरिक/व्यक्ती असण्याचं' लक्षण मानलं जातं.

4. भावनिक उद्रेक आणि अस्वस्थता (Emotional Overload)

आजकाल माहितीचा इतका भडिमार होतो की सतत कोणत्या ना कोणत्या अन्यायाची, अपघाताची किंवा वादाची बातमी डोळ्यांसमोर येते. यामुळे मनात अस्वस्थता किंवा राग निर्माण होतो. ही अस्वस्थता बाहेर काढण्यासाठी लोक सोशल मीडियाचा वापर करतात.

पण प्रत्येक गोष्टीवर व्यक्त होणं खरोखर गरजेचं आहे का?

🤔एक विचार करायला हवा:

🫠प्रत्येक घटनेवर मत असणंच पाहिजे असं नाही, आणि मत असल तरी ते प्रत्येक वेळी मांडलंच पाहिजे असंही नाही.

⬛सतत आणि प्रत्येक गोष्टीवर प्रतिक्रिया देण्याचे काही दुष्परिणामही होतात:

 🌀मानसिक थकवा (Mental Fatigue): प्रत्येक वादात किंवा चर्चेत हिरिरीने उतरल्यामुळे तुमची मानसिक ऊर्जा निष्कारण खर्च होते.

 😐अपूर्ण माहितीवर मत बनवणं: अनेकदा घटनेची पूर्ण सत्यता माहिती नसताना आपण घाईघाईने प्रतिक्रिया देतो, ज्यामुळे नंतर पश्चात्ताप होऊ शकतो.

 

🧘🏻‍♀️शांततेचा अभाव: सतत व्यक्त होण्याच्या नादात "ऐकणे", "निरीक्षण करणे" आणि "विषय समजून घेणे" या गोष्टी मागे पडतात.

यावर काय करता येईल?

१. पॉज (Pause) घ्या: एखादी घटना घडल्यावर लगेच प्रतिक्रिया देण्याऐवजी स्वतःला काही तास किंवा एक दिवस द्या.

२. स्वतःला ३ प्रश्न विचारा:

 ✓मला या विषयाची पूर्ण माहिती आहे का?

 ✓ माझ्या व्यक्त होण्याने या समस्येवर काही सकारात्मक फरक पडणार आहे का?

 ✓हे माझं मानसिक स्वास्थ्य बिघडवत आहे का?

   

३. 'शांत राहणं' हाही एक पर्याय आहे: प्रत्येक गोष्टीत सहभागी न होणं म्हणजे दुर्लक्ष करणं नव्हे, तर स्वतःची मानसिक ऊर्जा योग्य ठिकाणी वापरणं आहे.

खरी ताकद बोलण्यात नसते, कधी कधी ती न बोलण्यातही असते. जिथे आपल्याला खरंच काही सांगायचं आहे, तिथे बोलावं. बाकी ठिकाणी शांत राहणं हा कमकुवतपणा नाही, तो समजूतदारपणा आहे.

तुम्हाला असं कधी वाटलंय का, की न बोलताही तुम्ही बरोबर होता? खाली नक्की सांगा.

स्टेटस ठेऊ की स्टोरी?

स्टेटस की स्टोरी? 

सगळ्याच गोष्टी जगाला दाखवण्यासाठी नसतात... ✨🌿

नमस्कार वाचकहो, 

आजकालच्या 'डिजिटल आणि सोशल' युगात आपण एक गोष्ट नकळतपणे स्वीकारली आहे— ती म्हणजे, आयुष्यातली प्रत्येक छोटी-मोठी गोष्ट, प्रत्येक आनंद, प्रत्येक यश जगासमोर मांडणं. पण यामुळे होतं काय? आपल्या नकळत आपण आपल्या स्वप्नांना आणि मनाला बाह्य जगाच्या नजरेत आणि त्यांच्या मतांच्या दबावाखाली आणून सोडतो.

म्हणूनच आज सायकॉलॉजीच्या दृष्टिकोनातून एका अत्यंत महत्त्वाच्या विषयावर बोलूया— "शांतपणे काम करणं आणि स्वतःची स्पेस जपणं."

१. शांततेत वाढण्याची ताकद (The Power of Quiet Growth)🌀

झाडाचं बीज जेव्हा जमिनीत रुजत असतं, तेव्हा ते अगदी अंधारात, शांतपणे आणि कोणालाही न सांगता आपले मोड काढत असतं. त्याला सुरुवातीला कोणत्याही 'ऑडियन्स'ची गरज नसते. आपल्या स्वप्नांचंही असंच असतं.

जेव्हा तुम्ही तुमचे प्लॅन्स, तुमची ध्येयं अगदी सुरुवातीच्या काळातच सगळ्यांना सांगून टाकता, तेव्हा लोकांचे सल्ले, त्यांच्या शंका आणि त्यांच्या अपेक्षा या सगळ्यांचा एक मानसिक दबाव (Pressure) तुमच्यावर येऊ लागतो. 

मानसशास्त्र सांगतं की, बऱ्याचदा स्वप्न पूर्ण होण्याआधीच ती जाहीर केल्यामुळे मिळणारे कौतुक आपल्या मेंदूला एक आभासी यशाचा आनंद देऊन जाते, ज्यामुळे प्रत्यक्ष काम करण्याचा आपला उत्साह कमी होऊ शकतो.

२. आपली प्रगती खाजगी ठेवा (Move Quietly)🪅🪅🪅🪅🪅

✍️ एक सायकॉलॉजिस्ट म्हणून मी तुम्हाला सांगेन:

👉 तुमची खरी प्रगती, तुमचे सर्वात मोठे बदल हे बऱ्याचदा अत्यंत खाजगी असतात (Strongest progress happens in private). तुम्ही स्वतःवर काम करताय, जुन्या सवयी बदलताय, नवीन काहीतरी शिकताय... हे सगळं जगाला ओरडून सांगण्याची गरज नाही.

जगाला थेट 'रिझल्ट' दिसू दे, त्यामागचा संघर्ष आणि धडपड तुमच्या हक्काच्या कोपऱ्यात शांतपणे घडू दे. यामुळे तुमची मानसिक ऊर्जा विचलित होत नाही आणि ती पूर्णपणे तुमच्या कामावर केंद्रित राहते.

३. मानसिक शांततेचं रक्षण करा (Protect Your Peace)🧘🏻‍♀️

जेव्हा तुम्ही शांतपणे पुढे जाता, तेव्हा तुम्ही स्वतःला इतरांच्या 'जजमेंट'पासून वाचवत असता. तुमची शांतता, तुमचे विचार आणि तुमची स्वप्नं ही तुमची स्वतःची खाजगी मालमत्ता आहे. ती प्रत्येकासमोर उघडी करून तिचं मूल्य कमी होऊ देऊ नका.

जाता जाता एक सांगते, 

तुमच्या स्वप्नांना बाहेरच्या मतांच्या वादळापासून वाचवा. त्यांना आधी स्वतःच्या विश्वासात मजबूत होऊ द्या. जेव्हा मुळं घट्ट रोवली जातील, तेव्हा त्याचं वटवृक्षात झालेलं रूपांतर जगाला आपोआपच दिसेल.

नजरेआड राहून स्वतःवर काम करणं एन्जॉय करा!

तुम्हाला सुद्धा जर तुमच्या स्वतःमध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणायचे असतील आणि एका नवीन प्रवासाला सुरुवात करायची असेल तर संपर्क करा...

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor

चौकटीत बसण्याचा अट्टहास

चौकटीत बसण्याचा अट्टहास 

तुम्ही ज्या चौकटीसाठी बनलेलेच नाही आहात, त्यात स्वतःला जबरदस्तीने बसवणं थांबवा...

आजचा हा विषय माझ्या मनाच्या अतिशय जवळचा आहे आणि मला खात्री आहे की, हा वाचताना तुमच्यापैकी अनेकांना आपण स्वतः कुठे ना कुठे अशी चूक केलीय, याची जाणीव नक्की होईल.

बऱ्याचदा आपण अशा ग्रुप्समध्ये, अशा वातावरणात किंवा अशा नात्यांमध्ये बसण्याचा (Fit in होण्याचा) अतोनात प्रयत्न करतो, जिथे आपले विचार, आपली मूल्यं जुळतच नसतात. त्या एका 'स्वीकृतीसाठी' आपण हळूहळू स्वतःला बदलू लागतो. पण लक्षात ठेवा— स्वतःची ओळख गमावून मिळवलेली स्वीकृती ही मानसिक गुलामीची सुरुवात असते.

१. ओळखीचा सौदा करू नका (Never Trade Your Identity)

जेव्हा तुम्ही केवळ इतरांना आवडण्यासाठी स्वतःचे स्वभावविशेष, स्वतःचे आवडीनिवडी किंवा स्वतःची मतं मारून जगू लागता, तेव्हा तुम्ही स्वतःशीच प्रतारणा करत असता. सायकॉलॉजीच्या भाषेत सांगायचं तर, यामुळे निर्माण होणारा अंतर्गत संघर्ष (Internal Conflict) तुम्हाला मानसिकदृष्ट्या खूप थकवून टाकतो.

जी जागा, जी खोली किंवा जी माणसं तुमच्यासाठी बनलेलीच नाहीत, तिथे स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी स्वतःला मनस्ताप देणं थांबवा.

२. योग्य जागा तुमचं अस्तित्व खुलवते

👉एक सायकॉलॉजिस्ट म्हणून मला तुम्हाला हे आवर्जून सांगावंसं वाटतं:

🎯 जी जागा किंवा जी माणसं तुमच्यासाठी 'योग्य' असतात, ती तुम्हाला बदलण्याचा प्रयत्न करत नाहीत. उलट, त्यांच्यासोबत असताना तुम्हाला मुखवटे घालण्याची गरज पडत नाही. ती जागा तुम्हाला बदलत नाही, तर तुम्ही नक्की कोण आहात, हे अधिक सुंदरतेने जगासमोर आणते (It reveals who you've always been).

 

विकासासाठी बदलणं नक्कीच चांगलं आहे, पण कोणाच्या तरी चौकटीत फिट होण्यासाठी स्वतःचा मूळ रंग पुसून टाकणं अत्यंत घातक आहे.

आजचा प्रश्न: तुमच्या अनुभवातून काय शिकलात?

या प्रवासात मी एक सायकॉलॉजिस्ट म्हणून आणि एक व्यक्ती म्हणूनही खूप काही शिकले. पण आज मला तुम्हाला विचारायचं आहे—

स्वतःशी प्रामाणिक राहताना (Staying true to yourself), स्वतःची ओळख जपताना तुम्ही तुमच्या आयुष्यात कोणता एक सर्वात मोठा धडा शिकलात?

तुमचा अनुभव खाली कमेंट्समध्ये नक्की शेअर करा. कारण कधीकधी तुमचा एक अनुभव दुसऱ्या कोणाला तरी स्वतःचा हरवलेला आत्मविश्वास परत मिळवून देऊ शकतो.

चला, बोलूया!

तुम्हाला सुद्धा जर तुमच्या स्वतःमध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणायचे असतील आणि एका नवीन प्रवासाला सुरुवात करायची असेल तर संपर्क करा...

Gauri Harshal Kulkarni

Clinical Psychologist & Counselor